ՀՀ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԳՈՐԾ ԹԻՎ ՎԴ/1988/05/22 ՄԱՍԻՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի որոշում	Վարչական գործ թիվ ՎԴ/1988/05/22 2025 թ.
Վարչական գործ թիվ ՎԴ/1988/05/22
Նախագահող դատավոր՝  Մ. Մելքումյան Դատավորներ՝  Ա. Պողոսյան  Հ. Խաչատրյան

2025 թվականի մայիսի 27-ին

գրավոր ընթացակարգով քննելով Շուշանիկ Լուլուկյանի վճռաբեկ բողոքը ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 25.10.2024 թվականի որոշման դեմ` վարչական գործով ըստ հայցի Շուշանիկ Լուլուկյանի ընդդեմ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի (այսուհետ` Կոմիտե)՝ 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին, 

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Դիմելով դատարան` Շուշանիկ Լուլուկյանը պահանջել է անվավեր ճանաչել Կոմիտեի 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշումը։

ՀՀ վարչական դատարանի (դատավոր` Մ. Պետրոսյան) (այսուհետ` Դատարան) 15.05.2023 թվականի վճռով հայցը մերժվել է:

ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) 25.10.2024 թվականի որոշմամբ Շուշանիկ Լուլուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, և Դատարանի 15.05.2023 թվականի վճիռը թողնվել է անփոփոխ։

Սույն գործով վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Շուշանիկ Լուլուկյանը (ներկայացուցիչ՝ Նիկոլայ Հակոբյան):

Վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

2. Վճռաբեկ բողոքի հիմքը, հիմնավորումները և պահանջը.

Սույն վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

Վերաքննիչ դատարանը սխալ է կիրառել ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետը, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 224.1-ին հոդվածը և «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածի 5-րդ մասը։

Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանել է հետևյալ փաստարկներով.

Վերաքննիչ դատարանն անտեսել է այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում անշարժ գույքի գնման իրավունքի պայմանագիր չի կնքվել, Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից գնորդին բնակարանի կամ ավտոկայանատեղի նկատմամբ սեփականության իրավունք չի փոխանցվել, սեփականության իրավունքի փոխանցման պայմանագիր չի կնքվել։ Գնորդին են փոխանցվել հողամասի բաժնային սեփականության իրավունքը և քաղաքաշինական փաստաթղթերով կառուցապատողի իրավունքներն ու պարտավորությունները։ Դրանք բոլորովին տարբեր գործարքներ են, ինչն ակնհայտ երևում է հենց «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածից, մասնավորապես՝ 5-րդ և 6-րդ մասերի համեմատությունից։

Գնման իրավունքի պայմանագրի դեպքում բնակարանի նկատմամբ կառուցապատողի սեփականության իրավունքի գրանցումից հետո կառուցապատողը գնորդին է փոխանցում սեփականության իրավունքը, իսկ կառուցապատողի իրավունքների և պարտավորությունների փոխանցման դեպքում գնորդը դառնում է կառուցապատող, և ավարտական ակտից հետո միանգամից գրանցվում է նրա սեփականության իրավունքը շինության, բնակարանի կամ այլ տարածքի նկատմամբ։

Բացի այդ, անշարժ գույք գնելու իրավունքի պայմանագրի վերլուծության արդյունքում հետևություն է արված նաև կառուցապատողի իրավունքների փոխանցման պայմանագրի մասով, այնինչ դրանք իրարից էապես տարբերվող գործարքներ են՝ միանգամայն տարբեր իրավակարգավորում­ներով և հետևանքներով։

Ընդունելով բնակարանների նկատմամբ հայցվորի սեփականության իրավունքի բացակայությունը և այն հանգամանքը, որ գործարքների հիման վրա որևէ բնակարանի, ավտոկայանատեղի կամ այլ շինության նկատմամբ գնորդների սեփականության իրավունքներ չեն գրանցվել, Վերաքննիչ դատարանը սխալ հետևության է հանգել այն մասին, որ կառուցապատող Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից օտարված անավարտ շենքի բնակարանի, ինչպես նաև այլ տարածքի օտարումից ստացվող եկամուտը չէր կարող համարվել իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետի ուժով նվազեցվող եկամուտ՝ հիմնավորված համարելով նաև Դատարանի եզրահանգումը։

Վերաքննիչ դատարանն անտեսել է այն փաստը, որ կառուցվող շենքի, դրա որևէ բնակարանի առուվաճառք տվյալ դեպքում չի եղել: Բնակարան վաճառելու, այսինքն՝ գնորդին սեփականության իրավունքով բնակարան հանձնելու համար առնվազն անհրաժեշտ է սեփականության իրավունքով ունենալ այդ բնակարանը: Չի կարող վաճառվել, այսինքն՝ սեփականության իրավունքով փոխանցվել մի գույք, որի նկատմամբ վաճառողը չունի սեփականության իրավունք:

Կարևոր է նաև, թե գնորդը առուվաճառքի պայմանագրերով ինչ է ստացել, ինչ իրավունք է ձեռք բերել: Եթե վաճառողը սեփականության իրավունքով հանձնել է ավտոկայանատեղի, ապա գնորդը պետք է այդ պայմանագրի հիման վրա սեփականության իրավունքով ձեռք բերեր այդ գույքը: Այնինչ, գնորդը պայմանագրի հիման վրա ավտոկայանատեղիի նկատմամբ սեփականության իրավունք ձեռք չի բերել: Այս հանգամանքը նույնպես բացառում է բնակարանի վաճառքի փաստը:

Կառուցվող շենքի բնակարանի նկատմամբ սեփականության իրավունքի բացակայությունը արդեն իսկ բացառում է կառուցվող շենքի բնակարանի կամ ավտոկայանատեղիի վաճառքը, օտարումը, ինչը նշանակում է, որ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և 150-րդ հոդվածի 11-րդ մասը քննարկվող գործարքների նկատմամբ կիրառելի չեն:

Այլ գործերով ստորադաս դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերում, մասնավորապես՝ թիվ ՎԴ/6464/05/20 վարչական գործով Վերաքննիչ դատարանի 09.06.2023 թվականի և թիվ ՎԴ/6438/05/20 վարչական գործով Վերաքննիչ դատարանի 25.10.2023 թվականի որոշումների փաստական հանգամանքները նույնանման են սույն գործով փաստերի հետ. բոլոր գործերով օտարվել են միևնույն բազմաբնակարան շենքի հողամասի բաժնային սեփականությունը և կառուցապատողի իրավունքներն ու պարտավորությունները, բնակարանի կամ այլ շինության նկատմամբ հայցվորները սեփականության իրավունքներ չեն ունեցել, օտարման արդյունքում գնորդների սեփականության իրավունքներ բնակարանների կամ այլ շինությունների նկատմամբ չեն ծագել։

Նշված երկու որոշումներով Վերաքննիչ դատարանը եկել է եզրահանգման, որ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքն առկա չէ, այլ առկա է ՀՀ հարկային օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 16-րդ կետով նախատեսված նվազեցվող եկամուտ, ինչպես նաև «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածից չի բխում, որ առկա է բնակարանի վաճառք, մինչդեռ սույն գործով Վերաքննիչ դատարանը հետևություն է կատարել նույնանման գործարքները ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված բնակարանի, ավտոկայանատեղի օտարում որակելու, այդ հիմքով նվազեցվող եկամուտ չդիտելու մասին՝ կիրառելով նաև «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածը։

Հիշատակված իրավական նորմերը Վերաքննիչ դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վերը նշված երկու որոշումներով և սույն գործով կայացված որոշմամբ կիրառվել են իրար հակասող մեկնաբանություններով։

Վերոգրյալի հիման վրա՝ բողոք բերած անձը պահանջել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 25.10.2024 թվականի որոշումը և փոփոխել այն՝ հայցն ամբողջությամբ բավարարել։  

3. Վճռաբեկ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեն հետևյալ փաստերը.

1)  Մի կողմից՝ Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի Շուշանիկ Բաբկենի Լուլուկյանի, ում անունից որպես լիազորված անձ հանդես է գալիս ՀՀ քաղաքացի Արտյոմ Երվանդի Օհանյանը, այսուհետ՝ Վաճառող, և մյուս կողմից՝ ՀՀ քաղաքացի Կարինե Վիլիկի Երեմյանի, այսուհետ՝ Գնորդ, միջև 29.05.2019 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն՝ Վաճառողը Գնորդին որպես ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանձնում է ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 (երեսունինը) փողոց, շենք 30 (երեսուն), թիվ 3 (երեք) բնակարան հասցեում գտնվող անշարժ գույքը՝ 0.121 (զրո ամբողջ և մեկ հարյուր քսանմեկ) հա մակերեսով հողամասի իրեն պատկանող 582/35445 համապատասխան բաժնեմասը, նպատակային նշանակությունը՝ բնակավայրերի, գործառնական նշանակությունը կամ հողատեսքը՝ բնակելի կառուցապատման, և 58.2 (հիսունութ ամբողջ և երկու) քմ մակերեսով կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները (…)։

Շինության մասով 58.2 (հիսունութ ամբողջ և երկու) քմ մակերեսով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80% (հիսուն-ութսուն տոկոս): Սեփականատերը շենքի 724.2 (յոթ հարյուր քսանչորս ամբողջ և երկու) քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 (զրո ամբողջ և մեկ հարյուր քսանմեկ) հա հողամասի նկատմամբ ունի 582/35445 բաժնային սեփականության իրավունք (հատոր 1-ին, գ.թ. 65-67):

2)  Մի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի Շուշանիկ Բաբկենի Լուլուկյանի, ում անունից որպես լիազորված անձ հանդես է գալիս ՀՀ քաղաքացի Արտյոմ Երվանդի Օհանյանը, այսուհետ՝ Վաճառող, և մյուս կողմից՝ Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի Հովիկ Շմավոնի Սարգսյանի, այսուհետ՝ Գնորդ, միջև  24.01.2020 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն՝ Վաճառողը վաճառում է սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 (երեսունինը) փողոց, շենք 30 (երեսուն), թիվ 2 (երկու) ավտոկայանատեղի հասցեում գտնվող անշարժ գույքը, իսկ Գնորդը, որպես սեփականություն ձեռք է բերում այն։

Շինության մասով 18.1 քմ մակերեսով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80%: Սեփականատերը շենքի 724.2 քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 հա հողամասի նկատմամբ ունի 181/35445 բաժնային սեփականության իրավունք (հատոր 1-ին, գ.թ. 59-61):

3)  Անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման թիվ 03062019-01-0163 վկայականի համաձայն՝ քաղաք Երևան, Արաբկիր 39-րդ փողոց, 30 շենք, 3 բնակարան հասցեում գտնվող անշարժ գույքի նկատմամբ գրանցվել են Կարինե Երեմյանի իրավունքները:

Վկայականի՝ հողամասի բնութագիրը բաժնում նշվել է. «(…) Մակերեսի չափը (հա)՝ 0.121 (…) գրանցված իրավունքի տեսակը՝ ընդհանուր բաժնային սեփականություն»:

Շինության բնութագիրը բաժնում որևէ տվյալ լրացված չէ, իսկ լրացուցիչ նշումներ և տեղեկություններ բաժնում նշվել է. «Շինության մասով 58.2 քմ մակերեսով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80%: Սեփականատերը շենքի 724.2 քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 հա հողամասի նկատմամբ ունի 582/35445 բաժնային սեփականության իրավունք» (հատոր 1-ին, գ.թ. 81-82):

4) Անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման թիվ 31012020-01-0358 վկայականի համաձայն՝ քաղաք Երևան, Արաբկիր 39-րդ փողոց, 30 շենք, 2 ավտոկայանատեղի հասցեում գտնվող անշարժ գույքի նկատմամբ գրանցվել են Հովիկ Սարգսյանի իրավունքները:

Վկայականի՝ հողամասի բնութագիրը բաժնում նշվել է. «(…) Մակերեսի չափը (հա)՝ 0.121 (…) գրանցված իրավունքի տեսակը՝ ընդհանուր բաժնային սեփականություն»:

Շինության բնութագիրը բաժնում որևէ տվյալ լրացված չէ, իսկ լրացուցիչ նշումներ և տեղեկություններ բաժնում նշվել է. «Շինության մասով գրանցման օբյեկտը 17.9 քմ մակերեսով կառուցվող շինության (ավտոկայանատեղի) նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80%: Սեփականատերը շենքի 724.2 քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 հա հողամասի նկատմամբ ունի 179/35445 բաժնային սեփականության իրավունք» (հատոր 1-ին, գ.թ. 83-84):

5) Հարկային վարչարարության ընթացքում հարկային իրավախախտում հայտնաբերելուց անմիջապես հետո հարկային մարմնի պատասխանատու պաշտոնատար անձի կողմից կազմված 25.09.2021 թվականի թիվ 59094/2021/ԿՈՒՎ4/Ա արձանագրության համաձայն՝ ՀՀ Կադաստրի կոմիտեի կողմից տրամադրված տեղեկատվության համաձայն՝ Շուշանիկ Լուլուկյանը հանդիսացել է ք. Երևան, Արաբկիր 39-րդ փողոց, 30 շենքի կառուցապատող և օտարել՝ Երևան, Արաբկիր 39-րդ փողոց, 30 շենք, 3 բնակարան հասցեի անշարժ գույքը՝ 24.960.000 դրամ պայմանագրային արժեքով և Երևան, Արաբկիր 39-րդ փողոց, 30 շենք, 2 ավտոկայանատեղի հասցեի անշարժ գույքը՝ 1.000.000 դրամ պայմանագրային արժեքով։ Վկայակոչվել է ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին ենթակետը և նշվել է, որ ֆիզիկական անձ Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից 2019-2020 թվականների ընթացքում օտարված անշարժ գույքերի մասով հարկային պարտավորությունների հաշվարկը կատարվում է հետևյալ կերպ.

Օրենսգրքի 150-րդ հոդվածի 11-րդ մասի համաձայն՝ վերոգրյալ գործարքից հաշվարկվում է եկամտային հարկ 20 տոկոս դրույքաչափով՝ 2019 թվականի մասով՝ 4.992.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկ (…), 2020 թվականի մասով՝ 200.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկ (…)։

Օրենսգրքի 401-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարկի վճարումը սահմանված ժամկետներից ուշացնելու դեպքում ժամկետանց յուրաքանչյուր օրվա համար հարկ վճարողը կամ հարկային գործակալը վճարում է տույժ՝ 2019 թվականի մասով՝ 1.044.326 ՀՀ դրամ գումարի չափով (…), 2020 թվականի մասով՝ 12.640 ՀՀ դրամ գումարի չափով (…)։

Այսպիսով ֆիզիկական անձ Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունների գումարը 25.09.2021 թվականի դրությամբ կազմում է 6.248.966 ՀՀ դրամ (հատոր 1-ին, գ.թ. 34):

6) Կոմիտեի իրավաբանական վարչության պետի 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշման համաձայն` Շուշանիկ Լուլուկյանից որոշվել է գանձել 6.248.966 ՀՀ դրամ գումար (հատոր 1-ին, գ.թ. 29-31):

4. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը պայմանավորված է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի առկայությամբ՝ նույն հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի իմաստով, այն է՝ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համար, քանի որ ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի թիվ ՎԴ/6464/05/20 վարչական գործով 09.06.2023 թվականի և թիվ ՎԴ/6438/05/20 վարչական գործով 25.10.2023 թվականի օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերում ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետը կիրառվել են հակասող մեկնաբանությամբ։

Սույն վճռաբեկ բողոքի քննության շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ կառուցվող (այդ թվում՝ անավարտ, կիսակառույց) բազմաբնակարան շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների կամ այլ տարածքների օտարումից ստացվող եկամուտների նկատմամբ ՀՀ հարկային օրենսգրքի՝ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետի կիրառելիության առանձնահատկություններին։

ՀՀ հարկային օրենսգրքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 1-ին հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հարկային օրենսգիրքը (…) կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետությունում կիրառվող հարկերի (այսուհետ՝ հարկեր) և Օրենսգրքով նախատեսված վճարների (այսուհետ՝ վճարներ) հետ կապված հարաբերությունները (այսուհետ՝ հարկային հարաբերություններ), սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի սկզբունքները, հարկի և վճարի հասկացությունները, տեսակները, հարկ վճարողների շրջանակը, հարկի դրույքաչափերը, հարկի հաշվարկման, վճարման, իսկ Օրենսգրքով սահմանված դեպքերում՝ հարկային պարտավորությունների գանձման կարգն ու ժամկետները, ինչպես նաև հարկային արտոնությունները: 

Օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եկամտային հարկը Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածով սահմանված հարկման օբյեկտի համար Օրենսգրքով սահմանված կարգով, չափով և ժամկետներում պետական բյուջե վճարվող պետական հարկ է։

Օրենսգրքի 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եկամտային հարկ վճարողներ են համարվում ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձինք:

Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եկամտային հարկով հարկման օբյեկտ է համարվում՝

1) ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց համար՝ Հայաստանի Հանրապետության աղբյուրներից և (կամ) Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս գտնվող աղբյուրներից ստացվող համախառն եկամուտը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառված անհատ ձեռնարկատերերի և նոտարների ձեռնարկատիրական եկամուտների.

2) ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց համար՝ Հայաստանի Հանրապետության աղբյուրներից ստացվող համախառն եկամուտը, բացառությամբ մշտական հաստատության միջոցով Հայաստանի Հանրապետությունում գործունեություն իրականացնող և (կամ) մշտական հաստատության միջոցով Հայաստանի Հանրապետության աղբյուրներից եկամուտ ստացող ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց մշտական հաստատությանը վերագրվող եկամուտների, ինչպես նաև արտաքին տնտեսական գործունեությունից ստացվող եկամուտների: (…):

Օրենսգրքի 143-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եկամտային հարկով հարկման բազա է համարվում՝

1) ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց համար՝ հարկվող եկամուտը, որը որոշվում է որպես Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված համախառն եկամտի և Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածով սահմանված նվազեցվող եկամուտների դրական տարբերություն.

2) ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց համար՝ հարկվող եկամուտը, որը որոշվում է որպես Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով սահմանված համախառն եկամտի և Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածով սահմանված նվազեցվող եկամուտների դրական տարբերություն:

Օրենսգրքի՝ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ եկամտային հարկով հարկման բազայի որոշման նպատակով՝ բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, անհատական բնակելի տան կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքների` այլ ֆիզիկական անձին օտարման դեպքում օտարված շենքի կամ տարածքի (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների) օտարումից ստացվող եկամուտը հաշվարկվում է գործարքի փաստացի գնից ելնելով, իսկ գործարքի գնի բացակայության կամ գործարքի գնի՝ Օրենսգրքի 228-րդ հոդվածով սահմանված կարգով որոշվող՝ անշարժ գույքի հարկով հարկման բազայի 80 տոկոսից պակաս լինելու դեպքում՝ դրանց համար Օրենսգրքի 228-րդ հոդվածով սահմանված կարգով որոշվող՝ անշարժ գույքի հարկով հարկման բազայի 80 տոկոսի չափով։

Օրենսգրքի՝ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի համաձայն՝ հարկման բազան որոշելու նպատակով նվազեցվող եկամուտներ են համարվում՝ սեփականության իրավունքով իրենց պատկանող գույքի (բացառությամբ ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա համարվող գույքի) օտարումից անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձանցից ստացվող եկամուտները: Նույն կետի կիրառության իմաստով՝ (…)

բ. նվազեցվող եկամուտներ չեն համարվում Օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված՝ բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց) կամ այլ տարածքների (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների)` անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձին օտարումից ստացվող եկամուտները, ինչպես նաև անհատական բնակելի տան կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից անհատական բնակելի տան, շինությունների կամ այլ տարածքների (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների)՝ անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձին օտարումից ստացվող եկամուտները, եթե անհատական բնակելի տունը, շինությունները կամ այլ տարածքներն օտարվել են դրանց ավարտական ակտի ամսաթիվը ներառող հարկային տարվան հաջորդող երկու հարկային տարիների ընթացքում: (…):

Օրենսգրքի 150-րդ հոդվածի 11-րդ մասի համաձայն՝ կառուցապատողի կողմից շենքի, դրա բնակարանների կամ այլ տարածքների օտարումից ստացված եկամուտների մասով եկամտային հարկը հաշվարկվում է 20 տոկոս դրույքաչափով:

Վերոգրյալից հետևում է, որ եկամտային հարկը ՀՀ պետական բյուջե վճարվող պետական հարկ է, որը վճարելու պարտականությունը ծագում է ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց մոտ Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված համախառն եկամտի և Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածով սահմանված նվազեցվող եկամուտների դրական տարբերության առկայության դեպքում՝ գոյացած հարկման բազայի նկատմամբ համապատասխան դրույքաչափի կիրառման միջոցով։

Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ընդհանուր կանոնի համաձայն՝  ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց հարկման բազան որոշելու նպատակով նվազեցվող եկամուտներ են համարվում այն եկամուտները, որոնք ստացվել են սեփականության իրավունքով այդ ֆիզիկական անձանց պատկանող գույքի օտարումից անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձանցից, որպիսի ընդհանուր կանոնից բացառություն են կազմում այն եկամուտները, որոնք ստացվել են բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց) կամ այլ տարածքների (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների)` անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց օտարելուց, հետևաբար ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց հարկման բազան որոշելու նպատակով նվազեցման ենթակա չեն և ըստ դրա՝ ենթակա են հարկման, նաև այն եկամուտները, որոնք ստացվել են բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց) կամ այլ տարածքների (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների)` անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց օտարումից։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց հարկման բազան որոշելու նպատակով նվազեցման ենթակա չլինելու և եկամտային հարկ վճարելու պարտավորության առաջացման համար օրենսդիրը կարևորել է նաև օտարվող գույքային միավորը, մասնավորապես՝ Օրենսգրքի՝ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով եկամտային հարկի վճարման պարտավորությունն առաջանում է այն դեպքերում, երբ բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, անհատական բնակելի տան կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից օտարվում են շենք, դրա բնակարաններ, շինություններ (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքներ:

Այսպես. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ անշարժ գույք են համարվում հողամասերը, ընդերքի մասերը, մեկուսի ջրային օբյեկտները, անտառները, բազմամյա տնկիները, ստորգետնյա և վերգետնյա շենքերը, շինությունները և հողին ամրակցված այլ գույքը, այսինքն՝ այն օբյեկտները, որոնք անհնար է հողից անջատել՝ առանց այդ գույքին կամ հողամասին վնաս պատճառելու կամ դրանց նշանակության փոփոխման, դադարման կամ նպատակային նշանակությամբ հետագա օգտագործման անհնարինության:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը և այլ գույքային իրավունքները, այդ իրավունքների սահմանափակումները, դրանց ծագումը, փոխանցումն ու դադարումը ենթակա են պետական գրանցման:

Գրանցման ենթակա են` անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը, օգտագործման իրավունքը, հիփոթեքը, սերվիտուտները, ինչպես նաև նույն օրենսգրքով և այլ օրենքներով նախատեսված դեպքերում` այլ իրավունքները:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 163-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ սեփականության իրավունքը սուբյեկտի՝ օրենքով և այլ իրավական ակտերով ճանաչված ու պահպանվող իրավունքն է` իր հայեցողությամբ տիրապետելու, օգտագործելու և տնօրինելու իրեն պատկանող գույքը:

(...) Տնօրինման իրավունքը գույքի ճակատագիրը որոշելու իրավաբանորեն ապահովված հնարավորությունն է:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սեփականատերն իրավունք ունի իրեն պատկանող գույքի նկատմամբ, իր հայեցողությամբ, կատարել օրենքին չհակասող և այլ անձանց իրավունքներն ու օրենքով պահպանվող շահերը չխախտող ցանկացած գործողություն, այդ թվում` իր գույքը որպես սեփականություն օտարել այլ անձանց, նրանց փոխանցել այդ գույքի օգտագործման, տիրապետման և տնօրինման իրավունքները, գույքը գրավ դնել կամ տնօրինել այլ եղանակով:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի համաձայն՝ նոր ստեղծված անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ծագում է դրա պետական գրանցման պահից:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն՝ այն դեպքերում, երբ գույքի նկատմամբ իրավունքը ենթակա է պետական գրանցման, ձեռք բերողի սեփականության իրավունքը ծագում է դրա գրանցման պահից:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 289-րդ հոդվածի համաձայն՝ գործարքները քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց այն գործողություններն են, որոնք ուղղված են քաղաքացիական իրավունքներ և պարտականություններ սահմանելուն, փոփոխելուն կամ դրանց դադարելուն:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ անշարժ գույքի հետ կատարվող գործարքներից ծագող իրավունքները ենթակա են պետական գրանցման:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ գործարքներից ծագող իրավունքների պետական գրանցման պահանջը չպահպանելը հանգեցնում է դրա անվավերության: Նման գործարքն առոչինչ է:

Վերոգրյալ իրավանորմերի համակարգային վերլուծության արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր ստեղծված անշարժ գույքի, այդ թվում նաև՝ շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների, բնակելի կամ այլ տարածքների, նկատմամբ սեփականության իրավունքը ծագում է դրա պետական գրանցման պահից: Գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի առկայությունն իր մեջ ներառում է նաև այդ գույքի ճակատագիրը որոշելու, այդ թվում նաև գույքն օտարելու, այսինքն՝ գույքի նկատմամբ ունեցած սեփականության իրավունքն այլ անձին փոխանցելու իրավասությունը, որպիսի սեփականության իրավունքն այլ անձին (գույքը ձեռք բերողին) փոխանցվելու և վերջինիս մոտ ծագելու համար, մասնավորապես անշարժ գույքի դեպքում, անհրաժեշտ նախապայման է հանդիսանում այդ փոխանցված սեփականության իրավունքի պետական գրանցումը:

Անդրադառնալով «Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածին՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նույն օրենքը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետությունում քաղաքաշինական գործունեության հիմնադրույթները և կարգավորում այդ գործունեության հետ կապված հարաբերությունները:

«Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ քաղաքաշինության գործունեության սուբյեկտներն են Հայաստանի Հանրապետությունը, տեղական ինքնակառավարման մարմինները, Հայաստանի Հանրապետության և օտարերկրյա ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք, քաղաքացիություն չունեցող անձինք, ինչպես նաև օտարերկրյա պետություններն ու միջազգային կազմակերպությունները, որոնք կարող են հանդես գալ որպես քաղաքաշինական գործունեության մասնակիցներ (կառուցապատողներ, քաղաքաշինական փաստաթղթեր մշակողներ, շինարարություն իրականացնողներ, քաղաքաշինական գործունեության վերահսկողություն իրականացնողներ և այլն): Քաղաքաշինության գործունեության սուբյեկտների իրավունքներն ու պարտականությունները սահմանվում են օրենքով:

«Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածով օրենսդիրը սահմանել է կառուցապատողի իրավունքներն ու պարտականությունները. այսպես, ի թիվս այլ իրավունքների, կառուցապատողներն իրավունք ունեն իրենց իրավունքները սահմանված կարգով փոխանցել այլ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց:

Նույն հոդվածի վեցերորդ պարբերության համաձայն՝ կառուցվող շենքի, շինության զբաղեցրած հողամասի և կառուցվող շենքի, շինության նկատմամբ կառուցապատողի իրավունքները ամբողջությամբ կամ մասնակի այլ անձի փոխանցվելու դեպքում փոխանցումից ծագող իրավունքների պետական գրանցման պահից ձեռք բերողը հանդիսանում է նույն հոդվածով սահմանված կառուցապատող (համակառուցապատող) և կրում է դրանից բխող՝ նույն օրենքով և այլ օրենքներով սահմանված պարտավորությունները քաղաքաշինական գործունեության մասնակիցների և երրորդ անձանց հանդեպ:

Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծության արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ կառուցապատողի իրավունքը հանդիսանում է գույքային իրավունքի տեսակ և կառուցապատողն իրավունք ունի իր այդ գույքային իրավունքը սահմանված կարգով փոխանցել այլ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց, մասնավորապես՝ իրավունք ունի օտարել իր իրավունքը, որպիսի իրավունքը ենթակա է պետական գրանցման՝ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին օրենքով սահմանված կարգով:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է, որ կառուցվող շենքի, շինության զբաղեցրած հողամասի և կառուցվող շենքի, շինության նկատմամբ կառուցապատողի իրավունքներն ամբողջությամբ կամ մասնակի այլ անձի փոխանցվելու դեպքում փոխանցումից ծագող իրավունքների պետական գրանցման պահից ձեռք բերողը հանդիսանում է օրենքով սահմանված կառուցապատող (համակառուցապատող) և կրում է դրանից բխող՝ օրենքներով սահմանված պարտավորությունները քաղաքաշինական գործունեության մասնակիցների և երրորդ անձանց հանդեպ:

Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածի համաձայն՝

1. Կառուցապատողի կողմից քաղաքաշինական գործունեության իրականացման արդյունքում նոր ստեղծվող անշարժ գույքի (այսուհետ՝ կառուցվող շենք) նկատմամբ կառուցապատողի իրավունքների պետական գրանցման հիմք են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով տրամադրված տվյալ շինության ճարտարապետաշինարարական նախագծային փաստաթղթերը (այսուհետ՝ շինության նախագիծ) և շինարարության թույլտվությունը:

2. Կառուցվող շենքի նկատմամբ կառուցապատողի իրավունքի պետական գրանցում կատարելիս գրանցման մատյանում շինության տվյալները լրացվում են նույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված քաղաքաշինական փաստաթղթերի հիման վրա, իսկ լրացուցիչ տեղեկություններում և գրանցման վկայականում պարտադիր նշում է կատարվում, որ շինության մասով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են:

3. Կառուցվող շենքի գրանցումից հետո կառուցապատողի դիմումի հիման վրա նույն հոդվածով սահմանված կարգով կարող են գրանցվել շենքի ծավալում շինության նախագծով նախատեսված բնակարանները և ոչ բնակելի տարածքները, որոնց համար գրանցման մատյանում և գրանցման վկայականում պետք է պարտադիր նշվի շենքի կառուցման և սպասարկման համար հատկացված հողամասի` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգով հաշվարկված առանձնացվող միավորի մակերեսի չափին համապատասխանող բաժնեմասը:

Կառուցվող բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքի առանձնացված միավորի նկատմամբ իրավունքներն այլ կառուցապատողի փոխանցվելու դեպքում փոխանցված իրավունքը ձեռք բերելը հաստատող փաստաթղթերի հիման վրա նոր կառուցապատողի անվամբ գրանցվում է վերջինիս կողմից ձեռք բերված հողամասի ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքում համապատասխան բաժնեմասը՝ պարտադիր նշելով այդ բաժնեմասին համապատասխանող առանձնացված միավորի կադաստրային ծածկագիրը և մակերեսի չափը՝ ըստ շինության նախագծի:

4. Կառուցվող բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքից անշարժ գույք գնելու իրավունքի պայմանագրի հիման վրա առանձնացված միավորի նկատմամբ իրավատիրոջ գնման իրավունքը գրանցելիս գրանցվում են վերջինիս կողմից ապագայում ձեռք բերվող բնակարանի կամ ոչ բնակելի տարածքի նախագծային համարը և մակերեսի չափը՝ ըստ շինության նախագծի:

5. Նույն հոդվածով սահմանված կառուցվող բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքերում առանձնացված միավորների նկատմամբ կառուցվող շենքից անշարժ գույք գնելու գրանցված իրավունք ունեցող անձանց սեփականության իրավունքի պետական գրանցումն իրականացվում է շինության շինարարության ավարտի ակտի ձևակերպումից հետո՝ սեփականության իրավունքի փոխանցման ակտի հիման վրա:

6. Նույն հոդվածով սահմանված կառուցվող բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքի առանձնացված միավորները (բնակարանները, ոչ բնակելի տարածքները) հողամասի և ընդհանուր օգտագործման տարածքների բաժնեմասով հանդերձ սեփականության իրավունքի գրանցման օբյեկտ են դառնում շինության շինարարության ավարտի ակտի և չափագրման տվյալների հիման վրա բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքի պետական գրանցման պահից:

Վերոնշյալ իրավակարգավորումների վերլուծությունից հետևում է, որ օրենսդիրը սահմանել է, որ կառուցվող շենքի նկատմամբ կառուցապատողի իրավունքի պետական գրանցում կատարելիս գրանցման մատյանում շինության տվյալները լրացվում են ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով տրամադրված ճարտարապետահատակագծային առաջադրանքի, տվյալ շինության ճարտարապետաշինարարական նախագծային փաստաթղթերի և շինարարության թույլտվության հիման վրա, իսկ լրացուցիչ տեղեկություններում և գրանցման վկայականում պարտադիր նշում է կատարվում, որ շինության մասով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Միաժամանակ, այն դեպքում, երբ կառուցվող բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքի առանձնացված միավորի նկատմամբ իրավունքները փոխանցվում են այլ կառուցապատողի, ապա փոխանցված իրավունքը ձեռք բերելը հաստատող փաստաթղթերի հիման վրա նոր կառուցապատողի անվամբ գրանցվում է վերջինիս կողմից ձեռք բերված հողամասի ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքում համապատասխան բաժնեմասը՝ պարտադիր նշելով այդ բաժնեմասին համապատասխանող առանձնացված միավորի կադաստրային ծածկագիրը և մակերեսի չափը՝ ըստ շինության նախագծի:

Վերոգրյալ ամբողջի հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքը չի կարգավորում գույքի կամ գույքային իրավունքների օտարման գործընթացները կամ եղանակները, այլ այդ օրենքով սահմանվում են գույքի նկատմամբ իրավունքների, իրավունքների սահմանափակումների պետական գրանցման, գույքի, դրա նկատմամբ իրավունքների, սահմանափակումների վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրման, գրանցում իրականացնող մարմնի իրավունքների և պարտականությունների իրավական հիմքերը, գույքի նկատմամբ իրավունքների և սահմանափակումների պետական գրանցման վարույթի առանձնահատկությունները:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածով օրենսդիրը նախատեսել է կառուցվող շինությունների նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման առանձնահատկությունները, որոնք, մասնավորապես, հանգում են հետևյալին. կառուցապատողի դիմումի հիման վրա կառուցվող շենքի գրանցումից հետո կարող են գրանցվել շենքի ծավալում շինության նախագծով նախատեսված բնակարանները, և ոչ բնակելի տարածքները, որոնց համար գրանցման մատյանում և գրանցման վկայականում պետք է պարտադիր նշվի շենքի կառուցման և սպասարկման համար հատկացված հողամասի՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված կարգով հաշվարկված առանձնացվող միավորի մակերեսի չափին համապատասխանող բաժնեմասը:

Վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ Օրենսգրքի, «Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի և «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի իրավակարգավորումներից ամենևին չի բխում, որ անավարտ, կիսակառույց բնակարանի օտարումը կատարվում է տվյալ կառուցվող օբյեկտի նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքների և պարտականությունների օտարման եղանակով։ Ցանկացած գույքի որևէ եղանակով օտարման գործարքի համար առնվազն անհրաժեշտ է տվյալ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի առկայությունը, որպիսի կարգավորումն  ամրագրված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 135-րդ և 176-րդ հոդվածներում, որոնցից հետևում է, որ անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ծագում է այդ իրավունքի պետական գրանցման պահից։

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն պարագայում, երբ կառուցապատողի և գնորդի միջև կնքված առուվաճառքի պայմանագրի գրանցման օբյեկտ են հանդիսանում կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները, այլ ոչ թե կառուցվող շենքում բնակարանի, շինության (այդ թվում՝ անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքների նկատմամբ սեփականության իրավունքի գրանցումը, ապա նման գործարքից ստացված եկամուտը Օրենսգրքի՝ 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի իմաստով հանդիսանում է որպես նվազեցվող եկամուտ, և վերջինիս համար չի առաջանում եկամտային հարկի վճարման պարտականություն։

Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման կիրառումը սույն գործի փաստերի նկատմամբ.

Սույն վարչական գործը հարուցվել է Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից ներկայացված վիճարկման հայցի հիման վրա, որով վերջինս պահանջել է անվավեր ճանաչել Կոմիտեի 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշումը։

Դատարանը 15.05.2023 թվականի վճռով հայցը մերժել է՝ պատճառաբանելով, որ «(…) հայցվորը հայցադիմումով հայտնել է, որ կառուցվող շենքի, դրա որևէ բնակարանի կամ այլ տարածքի օտարում չի եղել, մինչդեռ տվյալ դեպքում հաշվի առնելով, որ Օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված գույքը ներառում է նաև անավարտ, կիսակառույց շենքը, դրա բնակարանները և շինությունները, իսկ անավարտ, կիսակառույց բնակարանի օտարումը կատարվում է տվյալ կառուցվող օբյեկտի նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքների ու պարտականությունների, ինչպես նաև շենքի կառուցման և սպասարկման համար հատկացված հողամասի` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգով հաշվարկված առանձնացվող միավորի մակերեսի չափին համապատասխանող բաժնեմասի օտարման եղանակով, ուստի Դատարանը գտնում է, որ Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետում նշված օտարման գործարքները ներառում են նաև հայցվորի կողմից իրականացված գործարքները, այն է՝ տվյալ կառուցվող օբյեկտի նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքների ու պարտականությունների, ինչպես նաև շենքի կառուցման և սպասարկման համար հատկացված հողամասի` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգով հաշվարկված առանձնացվող միավորի մակերեսի չափին համապատասխանող բաժնեմասի օտարումը:

Այլ կերպ՝ հայցվորի կողմից կատարված խնդրո առարկա գործարքներն անավարտ, կիսակառույց (50-80 տոկոս ավարտվածության աստիճանի) բազմաբնակարան շենքի բնակարանների օտարման գործարքներ են, որոնք հանդիսանում են Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետով նախատեսված գործարքներ:

Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում առկա է Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետում առկա բացառությունը, որպիսի պայմաններում նոտարական կարգով վավերացված 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականների անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերով գույքերի օտարումից կառուցապատող հանդիսացող Շուշանիկ Լուլուկյանի ստացած եկամուտը նվազեցվող եկամուտ չի հանդիսանում»:

Վերաքննիչ դատարանը 25.10.2024 թվականի որոշմամբ Շուշանիկ Լուլուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել է՝ Դատարանի 15.05.2023 թվականի վճիռը թողնելով անփոփոխ, պատճառաբանելով որ «(…) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նաև անավարտ, կիսակառույց բազմաբնակարան շենքի բնակարանների օտարումից ստացվող եկամուտների շարքին ենթակա են դասման կառուցվող բազմաբնակարան շենքից անշարժ գույք կամ բնակելի տուն գնելու կամ կառուցապատողի իրավունքների փոխանցման պայմանագրերի շրջանակներում ստացվող եկամուտները, որոնք ենթակա չեն նվազեցման: (…):

Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականներին կնքած անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերի առարկա են հանդիսացել շինությունների նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները, իսկ հողամասի նկատմամբ բաժնային սեփականության իրավունքը փոխանցվել է գնորդին ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածով նախատեսված կարգավորումների ուժով, կնքված պայմանագրի հիման վրա: Այսինքն՝ պայմանագրերի առարկաներում ներառված շինությունների ավարտվածության աստիճանը կազմել են 50-80%, որպիսիք, ՀՀ հարկային օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի իմաստով, հանդիսանում են անավարտ, կիսակառույց բազմաբնակարան շենքի բնակարան և այլ տարածք (ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա հանդիսացող գույք):

Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ կառուցապատող Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից օտարված անավարտ շենքի բնակարանի, ինչպես նաև այլ տարածքի օտարումից ստացվող եկամուտը չէր կարող համարվել իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետի ուժով նվազեցվող եկամուտ»:

Վճռաբեկ դատարանը, գնահատելով Վերաքննիչ դատարանի վերլուծությունների հիմնավորվածությունը, գտնում է, որ դրանք հիմնավոր չեն հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Սույն դեպքում Շուշանիկ Լուլուկյանի (ում անունից որպես լիազորված անձ հանդես է գալիս ՀՀ քաղաքացի Արտյոմ Երվանդի Օհանյանը) և Կարինե Երեմյանի միջև 29.05.2019 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն՝ Շուշանիկ Լուլուկյանը որպես ընդհանուր բաժնային սեփականություն վաճառել է ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 (երեսունինը) փողոց, շենք 30 (երեսուն), թիվ 3 (երեք) բնակարան հասցեում գտնվող անշարժ գույքը՝ 0.121 (զրո ամբողջ և մեկ հարյուր քսանմեկ) հա մակերեսով հողամասի իրեն պատկանող 582/35445 համապատասխան բաժնեմասը և 58.2 (հիսունութ ամբողջ և երկու) քմ մակերեսով կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները։ Շինության մասով 58.2 (հիսունութ ամբողջ և երկու) քմ մակերեսով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80% (հիսուն-ութսուն տոկոս): Սեփականատերը շենքի 724.2 (յոթ հարյուր քսանչորս ամբողջ և երկու) քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 (զրո ամբողջ և մեկ հարյուր քսանմեկ) հա հողամասի նկատմամբ ունի 582/35445 բաժնային սեփականության իրավունք:

Միաժամանակ, Շուշանիկ Լուլուկյանի (ում անունից որպես լիազորված անձ հանդես է գալիս ՀՀ քաղաքացի Արտյոմ Երվանդի Օհանյանը) և Հովիկ Սարգսյանի միջև 24.01.2020 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն՝ Շուշանիկ Լուլուկյանը վաճառել է սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 (երեսունինը) փողոց, շենք 30 (երեսուն), թիվ 2 (երկու) ավտոկայանատեղի հասցեում գտնվող անշարժ գույքը։ Շինության մասով 18.1 քմ մակերեսով գրանցման օբյեկտը կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականություններն են: Ավարտվածության աստիճանը՝ 50-80%: Սեփականատերը շենքի 724.2 քմ ընդհանուր օգտագործման տարածքների և 0.121 հա հողամասի նկատմամբ ունի 181/35445 բաժնային սեփականության իրավունք:

Կոմիտեի իրավաբանական վարչության պետը 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշմամբ Շուշանիկ Լուլուկյանին առաջադրել է գանձման ենթակա 6.248.966 ՀՀ դրամ գումարի չափով պարտավորություն։

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ 29.05.2019 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրում առկա չէ որևէ նշում այն մասին, որ տվյալ պայմանագրի առարկան հանդիսանում է և, ըստ դրա՝ օտարվել է քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 փողոց, շենք 30, թիվ 3 բնակարան հասցեում կառուցվող շենքի որևէ գույքային միավոր, այլ հակառակը՝ հստակ նշվել է պայմանագրի առարկան և օտարման ենթակա գույքն ու գույքային իրավունքը, մասնավորապես՝  ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 փողոց, շենք 30, թիվ 3 բնակարան հասցեում գտնվող անշարժ գույքը՝ 0.121 հա մակերեսով հողամասի հայցվորին պատկանող 582/35445 համապատասխան բաժնեմասը և 58.2 քմ մակերեսով կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները։

Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ 24.01.2020 թվականին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրում նույնպես առկա չէ որևէ նշում այն մասին, որ տվյալ պայմանագրի առարկան հանդիսանում է և, ըստ դրա՝ օտարվել է քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 փողոց, շենք 30, թիվ 2 ավտոկայանատեղի հասցեում կառուցվող շենքի որևէ գույքային միավոր, այլ հակառակը՝ հստակ նշվել է պայմանագրի առարկան և օտարման ենթակա գույքն ու գույքային իրավունքը, մասնավորապես՝ ՀՀ քաղաք Երևան, Արաբկիր, Արաբկիր 39 փողոց, շենք 30, թիվ 2 ավտոկայանատեղի հասցեում գտնվող անշարժ գույքը՝ 0.121 հա մակերեսով հողամասի հայցվորին պատկանող 181/35445 համապատասխան բաժնեմասը և 18.1 քմ մակերեսով շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները։

Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականներին կնքված և նոտարական կարգով վավերացված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերով Շուշանիկ Լուլուկյանը ոչ թե օտարել է կառուցվող (այդ թվում՝ անավարտ, կիսակառույց) բազմաբնակարան շենք, դրա բնակարաններ, շինություններ կամ այլ տարածքներ, այլ «Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածով և «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի՝ սույն գործով իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 36-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորմանը համապատասխան օտարել և գնորդի մոտ ծագել է կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներ ու պարտականություններ։

Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ առուվաճառքի պայմանագրի առկայության դեպքում էական պայման է հանդիսանում այն, թե գնորդը կնքված պայմանագրով ինչ է ստացել և ինչ իրավունք է ձեռք բերել։ Եթե գնորդին սեփականության իրավունքով փոխանցվել է բնակարան, ապա վերջինս պետք է այդ պայմանագրի հիման վրա սեփականության իրավունք ձեռք բերեր հենց այդ գույքի նկատմամբ։ Սակայն սույն գործի փաստական հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ կառուցվող շենքում որևէ բնակարանի կամ այլ տարածքի նկատմամբ Շուշանիկ Լուլուկյանի սեփականության իրավունքը գրանցված չի եղել, հետևաբար վերջինս չէր կարող գնորդին փոխանցել այնպիսի իրավունք, որն անգամ ինքը չի ունեցել։

Վերոգրյալի վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականներին կնքված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերի գրանցման օբյեկտ է հանդիսացել, մասնավորապես, կառուցվող շինության նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները, այլ ոչ թե կառուցվող շենքում բնակարանի, շինության (այդ թվում՝ անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքների նկատմամբ սեփականության իրավունքը:

Ելնելով վերոգրյալից՝ Վճռաբեկ դատարանն անհիմն է գնահատում Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումն առ այն, որ 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականներին կնքած անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերի առարկա են հանդիսացել շինությունների նկատմամբ կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները, իսկ հողամասի նկատմամբ բաժնային սեփականության իրավունքը փոխանցվել է գնորդին ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 224-րդ հոդվածով նախատեսված կարգավորումների ուժով կնքված պայմանագրի հիման վրա: Այսինքն՝ պայմանագրերի առարկաներում ներառված շինությունների ավարտվածության աստիճանը կազմել են 50-80%, որպիսիք, Օրենսգրքի 145-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի իմաստով, հանդիսանում են անավարտ, կիսակառույց բազմաբնակարան շենքի բնակարան և այլ տարածք (ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա հանդիսացող գույք): Նման պայմաններում կառուցապատող Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից օտարված անավարտ շենքի բնակարանի, ինչպես նաև այլ տարածքի օտարումից ստացվող եկամուտը չէր կարող համարվել իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետի ուժով նվազեցվող եկամուտ:

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Կոմիտեի 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշմամբ եկամտային հարկի վճարման պարտավորությունը հայցվոր Շուշանիկ Լուլուկյանին առաջադրվել է ոչ իրավաչափորեն, քանի որ 29.05.2019 և 24.01.2020 թվականներին կնքված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերով հայցվոր Շուշանիկ Լուլուկյանի կողմից օտարվել են իրեն պատկանող հողամասերի համապատասխան բաժնեմասերը և կառուցապատողի քաղաքաշինական փաստաթղթերով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները, որոնց օտարման գործարքներն Օրենսգրքի իմաստով չեն հանդիսանում եկամտային հարկի վճարման պարտավարության առաջացման հիմք։

Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.

ՀՀ Սահմանադրության 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Վճռաբեկ դատարանը դատական ակտերն օրենքով սահմանված լիազորությունների շրջանակներում վերանայելու միջոցով ապահովում է օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառությունը։

«Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Վճռաբեկ դատարանը դատական ակտերն օրենքով սահմանված լիազորությունների շրջանակում վերանայելու միջոցով ապահովում է օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառությունը։

Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառությունը Վճռաբեկ դատարանն ապահովում է, եթե առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր, կամ տարբեր գործերով դատարանների կողմից նորմատիվ իրավական ակտը տարաբնույթ է կիրառվել կամ չի կիրառվել տարաբնույթ իրավաընկալման հետևանքով:

«Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 10-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք իր գործի քննության ժամանակ որպես իրավական փաստարկ իրավունք ունի վկայակոչելու նույնանման փաստերով այլ գործով Հայաստանի Հանրապետության դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտում առկա օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտի մեկնաբանությունները: Դատարանն անդրադառնում է նման իրավական փաստարկներին:

Տվյալ դեպքում բողոք բերած անձի կողմից, որպես իրավական փաստարկ, վկայակոչվել են թիվ ՎԴ/6464/05/20 և թիվ ՎԴ/6438/05/20 վարչական գործերով ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի կողմից կայացված դատական ակտերը, որոնցով ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանն արձանագրել է, որ տվյալ դեպքում Օրենսգրքի՝ վիճելի իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 147-րդ հոդվածի 16-րդ կետով նախատեսված բացառությունը առկա չէ և ըստ այդմ կողմերի միջև կնքված անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրերի արդյունքում ստացված եկամուտը հանդիսանում է նվազեցվող եկամուտ։

Մինչդեռ սույն գործով Վերաքննիչ դատարանը նույնանման գործարքը դիտարկել է որպես անավարտ, կիսակառույց (50-80% ավարտվածության աստիճանի) բազմաբնակարան շենքի բնակարանի (շինության) օտարման գործարք, որը Օրենսգրքի՝ վիճելի իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 147-րդ հոդվածի 16-րդ կետով նախատեսված գործարք է, հետևաբար վերջինիս արդյունքում ստացված եկամուտը նվազեցվող եկամուտ չի հանդիսանում։

Վճռաբեկ դատարանը, արժևորելով օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական առաքելությունը, անհրաժեշտ է համարում նշել, որ սույն վարչական գործով խնդրո առարկա անշարժ գույքի առուվաճառքի արդյունքում կնքված պայմանագրի առարկան հանդիսանում է Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 16-րդ կետով նախատեսված նվազեցվող եկամուտ՝ վերը վկայակոչված թիվ ՎԴ/6464/05/20 և թիվ ՎԴ/6438/05/20 վարչական գործերով ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի կողմից կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած որոշմամբ արտահայտված և սույն որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանի կողմից վերահաստատված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ, ինչն էական նշանակություն կունենա հետագայում բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, անհատական բնակելի տան կառուցապատող համարվող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքների` այլ ֆիզիկական անձին օտարման դեպքում օտարված շենքի կամ տարածքի (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների) օտարումից ստացվող եկամուտները որպես Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «բ» ենթակետի իմաստով նվազեցվող եկամուտ դիտարկելու կամ չդիտարկելու հարցում միասնական և կանխատեսելի դատական պրակտիկա ձևավորելու համար:

Այսպիսով, սույն վճռաբեկ բողոքի հիմքի առկայությունը Վճռաբեկ դատարանը համարում է բավարար՝ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 150-րդ, 152-րդ և 163-րդ հոդվածների հիմքով Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու համար:

Միաժամանակ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է կիրառել ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով սահմանված` ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելու ՀՀ վճռաբեկ դատարանի լիազորությունը` հետևյալ հիմնավորմամբ.

 «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք ունի ողջամիտ ժամկետում իր գործի քննության իրավունք։ Սույն գործով վեճի լուծումն էական նշանակություն ունի գործին մասնակցող անձանց համար։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործը ողջամիտ ժամկետում քննելը հանդիսանում է Կոնվենցիայի նույն հոդվածով ամրագրված անձի արդար դատաքննության իրավունքի տարր։ Հետևաբար գործի անհարկի ձգձգումները վտանգ են պարունակում նշված իրավունքի խախտման տեսանկյունից։ Տվյալ դեպքում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելը բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից, քանի որ սույն գործով վերջնական դատական ակտ կայացնելու համար նոր հանգամանք հաստատելու անհրաժեշտությունը բացակայում է։

Դատական ակտը փոփոխելիս Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում սույն որոշման պատճառաբանությունները, ինչպես նաև գործի նոր քննության անհրաժեշտության բացակայությունը։

5. Վճռաբեկ  դատարանի  պատճառաբանությունները  և  եզրահանգումները  դատական ծախսերի բաշխման վերաբերյալ.

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատական ծախսերը կազմված են պետական տուրքից և գործի քննության հետ կապված այլ ծախսերից:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ կողմը, որի դեմ կայացվել է վճիռ, կամ որի բողոքը մերժվել է, կրում է Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտի՝ վկաներին և փորձագետներին վճարած գումարների հատուցման պարտականությունը, ինչպես նաև մյուս կողմի կրած դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը այն ծավալով, ինչ ծավալով դրանք անհրաժեշտ են եղել դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար: Դատական պաշտպանության այն միջոցի հետ կապված ծախսերը, որ իր նպատակին չի ծառայել, դրվում են այդ միջոցն օգտագործած կողմի վրա, անգամ եթե վճիռը կայացվել է այդ կողմի օգտին:

«Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի «ե» ենթակետի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով դատարաններ տրվող հայցադիմումների, դիմումների, դատարանի դատական ակտերի դեմ վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքների համար պետական տուրքը գանձվում է հետևյալ դրույքաչափերով՝ այն վարչական ակտերի վիճարկման պահանջով հայցադիմումների համար, որոնցով կիրառվել է դրամական արտահայտությամբ վարչական պատասխանատվության միջոց հետևյալ չափերով՝  հինգ միլիոն դրամից մինչև 10 միլիոն դրամը ներառյալ բազային տուրքի 25-ապատիկին գումարած հինգ միլիոն դրամը գերազանցող մասի 0.1 տոկոսի չափով։

«Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի համաձայն՝ նույն մասի 2-րդ կետով նախատեսված վարչական ակտերի վիճարկման արդյունքով կայացված դատական ակտերի դեմ վերաքննիչ բողոքների համար պետական տուրքը գանձվում է վարչական դատարանում համապատասխան վարչական ակտի վիճարկման համար վճարման ենթակա պետական տուրքի չափին գումարած բազային տուրքի 10-ապատիկի չափով:

«Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետի համաձայն՝ նույն մասի  5-րդ կետով նախատեսված բողոքների քննության արդյունքով կայացված դատական ակտերի դեմ վճռաբեկ բողոքների համար պետական տուրքը գանձվում է վարչական դատարանում համապատասխան վարչական ակտի վիճարկման համար վճարման ենթակա պետական տուրքի չափին գումարած բազային տուրքի  20-ապատիկի չափով։

Վճռաբեկ դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Շուշանիկ Լուլուկյանի վճռաբեկ բողոքը ենթակա է բավարարման, որի արդյունքում Շուշանիկ Լուլուկյանի հայցը ևս ենթակա է բավարարման, գտնում է, որ սույն գործով դատական ծախսերի բաշխման հարցը պետք է լուծվի հետևյալ կերպ՝ Կոմիտեից հօգուտ Շուշանիկ Լուլուկյանի պետք է գանձվի ընդհանուր 108.799 ՀՀ դրամ՝ որպես հայցադիմումի, վերաքննիչ ու վճռաբեկ բողոքների համար սահմանված և նախապես վճարված պետական տուրքի գումար։

Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պետական տուրքից բացի, այլ դատական ծախս կատարված լինելու վերաբերյալ որևէ ապացույց գործում առկա չէ։

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-171-րդ հոդվածներով, 172-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ Վճռաբեկ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել։ Բեկանել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 25.10.2024 թվականի որոշումը և փոփոխել այն. Շուշանիկ Լուլուկյանի հայցը բավարարել՝ անվավեր ճանաչել ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի 26.01.2022 թվականի «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունը գանձելու մասին» թիվ 154-Ա որոշումը։

2. ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեից հօգուտ Շուշանիկ Լուլուկյանի բռնագանձել 108.799 ՀՀ դրամ` որպես հայցադիմումի, վերաքննիչ ու վճռաբեկ բողոքների համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար։

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և բողոքարկման ենթակա չէ: