Համարը 
Տեսակը 
Հիմնական
Տիպը 
Որոշում
Կարգավիճակը 
Գործում է
Սկզբնաղբյուրը 
ՀՀՊՏ 2018.07.11/53(1411) Հոդ.808
Ընդունման վայրը 
Երևան
Ընդունող մարմինը 
Վճռաբեկ դատարան
Ընդունման ամսաթիվը 
12.01.2018
Ստորագրող մարմինը 
Նախագահող
Ստորագրման ամսաթիվը 
12.01.2018
Վավերացնող մարմինը 
Վավերացման ամսաթիվը 
Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 
12.01.2018
Ուժը կորցնելու ամսաթիվը 


ՀՀ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾ ԹԻՎ ԵԿԴ/0026/01/17 ՄԱՍԻՆ

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

 

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

 

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

 

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

 

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Քրեական գործ թիվ ԵԿԴ/0026/01/17

ԵԿԴ/0026/01/17

Նախագահող դատավոր՝ Կ. Մարդանյան

Դատավորներ՝

 Ն. Հովակիմյան
   Ա. Մնացականյան

ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան)

 

նախագահությամբ`

Ս. ԱՎԵՏԻՍյանի

մասնակցությամբ դատավորներ`

Հ. Ասատրյանի

ե. դԱՆԻԵԼյանի

Լ. Թադևոսյանի

ա. պողոսՅԱՆԻ

Ս. Օհանյանի

 
քարտուղարությամբ`

Մ. Ավագյանի

մասնակցությամբ ամբաստանյալ`

Է. Գրիգորյանի

2018 թվականի հունվարի 12-ին

ք. Երևանում

 

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Էդգար Հարությունի Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի և նույն թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշումների դեմ ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վճռաբեկ բողոքները,

 

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

 

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2015 թվականի հունիսի 23-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 15119215 քրեական գործը`ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:

Նախաքննության մարմնի`2016 թվականի ապրիլի 25-ի որոշմամբ Էդգար Գրիգորյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:

2017 թվականի փետրվարի 10-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ`նաև Առաջին ատյանի դատարան):

2. Առաջին ատյանի դատարանի`2017 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճռով Է.Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել ազատազրկման`2 տարի 6 ամիս ժամկետով: Նույն դատավճռով ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանից հօգուտ տուժողի բռնագանձվել է 1.141.995 ՀՀ դրամ գումար`որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում:

3. Վերոնշյալ դատավճռի դեմ փաստաբան Լ.Բալյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ`նաև Վերաքննիչ դատարան)` 2017 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ թողնվել է առանց քննության` վերաքննիչ բողոք բերելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ներկայացված լինելու պատճառաբանությամբ:

3.1. Նույն դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել նաև ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը`միաժամանակ միջնորդելով հարգելի ճանաչել վերաքննիչ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը: Վերաքննիչ դատարանի`2017 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշմամբ Է.Գրիգորյանի միջնորդությունը մերժվել է, իսկ վերաքննիչ բողոքը`թողնվել առանց քննության`ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ:

4. 2017 թվականի օգոստոսի 28-ին ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը միջնորդություն է ներակայացրել Առաջին ատյանի դատարան`խնդրելով հարգելի համարել և վերականգնել նույն դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը: Առաջին ատյանի դատարանի`2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ի որոշմամբ (դատական գործ թիվ ԵԿԴ/0073/15/17) Է.Գրիգորյանի միջնորդությունը մերժվել է:

5. Վերոնշյալ որոշման դեմ ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որը Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշմամբ մերժվել է:

6. Վերաքննիչ դատարանի`2017 թվականի օգոստոսի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 և նույն դատարանի`2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0073/15/17 որոշումների դեմ ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը բերել է վճռաբեկ բողոքներ, որոնք Վճռաբեկ դատարանի`համապատասխանաբար 2017 թվականի դեկտեմբերի 15-ի և նույն թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշումներով վարույթ են ընդունվել: Միևնույն ժամանակ նկատի ունենալով, որ այդ երկու գործերը վերաբերում են նույն անձին և նույն հանգամանքներին, թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 և թիվ ԵԿԴ/0073/15/17 գործերը միացվել են մեկ վարույթում`թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 համարի տակ:

Վճռաբեկ բողոքների վերաբերյալ դատավարության մասնակիցների կողմից պատասխան չի ներկայացվել:

 

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

7. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշման համաձայն` «(...) [Ք]րեական գործով վարույթի ընթացքում ամբաստանյալ Էդգար Գրիգորյանի շահերի պաշտպանությունն իրականացվել է փաստաբան Մակբեթ Կարապետյանի կողմից: 2017 թվականի հուլիսի 28-ին թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել փաստաբան Լիանա Բալյանը: Միևնույն ժամանակ, քրեական գործի նյութերում բացակայում է, իսկ վերաքննիչ բողոքին կից չի ներկայացվել փաստաբան Լիանա Բալյանի` որպես ամբաստանյալ Էդգար Գրիգորյանի պաշտպանի իրավավիճակը հաստատող` ամբաստանյալի ստորագրությամբ վավերացված փաստաթղթային հաստատումը, կամ ամբաստանյալի որևէ ազգականի կողմից նրա շահերի պաշտպանությունն իրականացնելու համար փաստաբան Լիանա Բալյանին արված հրավերի վերաբերյալ համապատասխան փաստաթուղթը: Հետևաբար` նման պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքը բերել է այն անձը, ով չուներ այդ իրավունքը:

Վերոգրյալի հիման վրա` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ փաստաբան Լիանա Բալյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է թողնել առանց քննության` վերաքննիչ բողոքը բերելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ներկայացված լինելու պատճառաբանությամբ» (տե'ս քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 25-26):

8. Ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքի մաս կազմող` բաց թողնված ժամկետը հարգելի ճանաչելու մասին միջնորդության համաձայն` «18.07.2017 թվականին ես և հայրս` Հարություն Գրիգորյանը, դիմել ենք ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Լիանա Վլադիկի Բալյանին (...), որ ստանձնի թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 քրեական գործով իմ պաշտպանությունը, բողոքարկի [Առաջին ատյանի դատարանի] (...) դատավճիռը [Վերաքննիչ դատարան] և ստանձնի իմ պաշտպանությունը դատարանում: 18.07.2017 թվականին փաստաբան Լիանա Բալյանի հետ կնքել ենք թիվ 0-7 պայմանագիրը, համաձայն որի Լ.Բալյանը ստանձնել է իմ պաշտպանությունը (...): 28.07.2017 թվականին թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 քրեական գործով դատավճռի դեմ բողոք է ներկայացրել փաստաբան Լ.Բալյանը: 09.08.2017 թվականին [Վերաքննիչ դատարանը] բողոքը թողել է առանց քննության: Հայտնում եմ, որ իմ և փաստաբանի փաստաթղթերը եղել են պատշաճ ձևակերպված, ես օրինական կարգով եմ դիմել փաստաբանին` ստանձնելու իմ պաշտպանությունը, որը վկայում են 2017թ. հուլիսի 18-ի դիմումները, պայմանագիրը և 27.07.2017թ. փաստաբանին վճարված գումարի անդորրագիրը: Ես ինքս հաստատում եմ և ստորագրել եմ փաստաբանի արտոնագրի պատճենի վրա: Վերը նշված փաստաթղթերը վերաքննիչ բողոքի հետ չէինք ներկայացրել, որպեսզի ես և փաստաբանս ներկայացնենք առաջին դատական նիստի ընթացքում ներկայանալու և իմ ու փաստաբանի անձը, տվյալները ճշտելու ժամանակ (...)» (տե'ս քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 47-60):

8.1. Ամբաստանյալ Է. Գրիգորյանը վերաքննիչ բողոքին, ի թիվս այլ փաստաթղթերի, կցել է 2017 թվականի հուլիսի 27-ով թվագրված` Հ.Գրիգորյանի կողմից անհատ ձեռնարկատեր Լ.Բալյանին փաստաբանական ծառայության դիմաց վճարելու բանկային անդորրագիրը, Է.Գրիգորյանի և Հ.Գրիգորյանի անունից փաստաբան Լ.Բալյանին ուղղված դիմումները, Հ.Գրիգորյանի և Լ.Բալյանի միջև 2017 թվականի հուլիսի 18-ին կնքված պայմանագիրը, Լ.Բալյանի փաստաբանական արտոնագրի պատճենը` վերջինիս և Է.Գրիգորյանի ստորագրություններով (տե'ս քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 61-65):

9. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշման համաձայն` «(...) [Թ]եև ներկայացված վերաքննիչ բողոքը պարունակում է բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդություն, այնուամենայնիվ դրանում բերված պատճառաբանությունը և կից ներկայացված փաստաթղթերը չեն վկայում ամբաստանյալի կողմից դատական ակտը ստանալուց հետո բողոքարկման մեկամսյա ժամկետը հարգելի պատճառներով բաց թողնելու մասին: Ուստի Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ներկայացված միջնորդությունը հիմնավորված չէ, հետևաբար այն ենթակա է մերժման:

Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքաբերի կողմից չի պահպանվել (...) վերաքննիչ բողոք բերելու ժամկետը, ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Էդգար Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է թողնել առանց քննության` այն ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ» (տե'ս քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 72-74):

10. Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ի որոշման համաձայն` «(...) Դատական նիստի ընթացքում ամբաստանյալ Էդգար Գրիգորյանի պաշտպանը միջնորդությունը պնդեց, խնդրեց այն բավարարել` պատճառաբանելով, որ Է.Գրիգորյանի պաշտպանությունը ստանձնել է վերջինիս հոր խնդրանքով, նրա հետ կնքած պայմանագրի հիման վրա, նախքան Վերաքննիչ դատարան մուտքագրելը վերաքննիչ բողոքը կազմել և ստորագրել է իր անունից` ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վատառողջության և բողոքարկման ժամկետը լրանալու պատճառով դրան չկցելով Գրիգորյանի պաշտպանությունը ստանձնելու փաստը հաստատող փաստաթղթեր, որոնք նպատակ ուներ ներկայացնել դատարանին առաջին դատական նիստի ընթացքում: Նշեց, որ դատավճիռը բողոքարկելու համար սահմանված ժամկետը բաց են թողել վերոնշյալ հարգելի հանգամանքներով, սակայն օբյեկտիվորեն զրկվել են սահմանված ժամկետում այն բողոքարկելու հնարավորությունից:

(...) [Պ]աշտպան Լ.Բալյանի ներկայացրած պատճառաբանությունը բավարար և հիմնավոր չէ 2017թ. հուլիսի 4-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու և վերականգնելու վերաբերյալ։

Ավելին, տվյալ ինստիտուտը կարգավորող և սույն դատական ակտում մեջբերված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 174-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 380-րդ հոդված 1-ին մասի համադրված վերլուծության արդյունքներով [Առաջին ատյանի դատարանը] նաև փաստում է, որ շահագրգիռ անձը վերոնշյալ միջնորդություն կարող էր ներկայացնել կամ վարույթն իրականացնող մարմին` ՀՀ վերաքննիչ դատարան կամ դատական ակտը կայացրած դատարան` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան: Տվյալ պարագայում ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը նախընտրել է տվյալ միջնորդությամբ վարույթն իրականացնող մարմին` ՀՀ վերաքննիչ դատարան դիմելու տարբերակը, որը սակայն նրա միջնորդությունը մերժել է, և այդ որոշման առկայության պայմաններում դատավճիռ կայացրած դատարանը նույնիսկ տեսականորեն զրկված է վերոնշյալ միջնորդությունը բավարարելու հնարավորությունից» (տե'ս թիվ ԵԿԴ/0073/15/17 նյութեր, թերթեր 24-26):

11. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշման համաձայն` «(...) Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ (...) օրենսդիրն այս դեպքում Էդգար Գրիգորյանին հնարավորություն է տալիս վերականգնել բողոքարկման բաց թողնված ժամկետը, այն դեպքում, երբ նա կներկայացնի հարգելի պատճառներ, որոնք կախված չեն եղել իրենից, այսինքն` բաց թողնված ժամկետը ամեն դեպքում վերականգման ենթակա է, երբ առկա է հարգելի պատճառ:

Հաշվի առնելով վերոգրյալը և բազմակողմանի ուսումնասիրության ենթարկելով գործում առկա նյութերը` Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ Էդգար Գրիգորյանը դատարան չի ներկայացրել օբյեկտիվ այնպիսի փաստարկներ, որոնք թույլ կտային հետևություն անել այն մասին, որ վերջինս [Առաջին ատյանի դատարանի]` 04.07.2017թ. դատավճիռը Վերաքննիչ դատարան բողոքարկելու ժամկետը բաց է թողել հարգելի պատճառով և որ այն ենթակա է վերականգման (...)» (տե'ս թիվ ԵԿԴ/0073/15/17 նյութեր, թերթեր 46-51):

 

Վճռաբեկ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

12. Վճռաբեկ բողոքների հեղինակի պնդմամբ Վերաքննիչ դատարանի որոշումները հակասում են «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ, ՀՀ Սահմանադրության (2005 թվականի խմբագրությամբ) 4-րդ, 38-րդ և 39-րդ հոդվածների պահանջներին:

Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ պնդումների`բողոքաբերը վկայակոչել է ՀՀ սահմանադրական դատարանի`թիվ ՍԴՈ-690 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները և եզրահանգել, որ Վերաքննիչ դատարանը, կայացնելով բողոքն առանց քննության թողնելու մասին որոշում, փաստացի հրաժարվել է արդարադատության իրականացումից`խախտելով դատարանի մատչելիության իր իրավունքը:

12.1. Բողոք բերած անձը փաստել է նաև, որ ինքն օրինական կարգով է դիմել փաստաբանին`իր պաշտպանությունը ստանձնելու խնդրանքով, ինչի մասին են վկայում Լ.Բալյանին ուղղված դիմումները: Բացի այդ, բողոքի հեղինակը մատնանշել է իր և փաստաբանի միջև կնքված պայմանագիրն ու վճարված անդորրագիրը`հայտնելով, որ նշված փաստաթղթերը պաշտպանության կողմը պատրաստվում էր ներկայացնել Վերաքննիչ դատարան առաջին դատական նիստի ընթացքում, սակայն վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու արդյունքում զրկվել է նման հնարավորությունից:

13. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է.

ա) բեկանել Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշումը և գործն ուղարկել նույն դատարան`նոր քննության,

բ) բեկանել Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշումը և գործն ուղարկել նույն դատարան`նոր քննության:

 

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

14. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. օրինական և հիմնավորվա±ծ են արդյոք ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի և նույն անձի վերաքննիչ բողոքը մերժելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշումները:

15. ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք»:

ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք»:

ՀՀ Սահմանադրության 69-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարելու համար դատապարտված յուրաքանչյուր ոք ունի իր նկատմամբ կայացված դատավճռի` օրենքով սահմանված հիմքերով և կարգով վերադաս դատական ատյանի կողմից վերանայման իրավունք»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք»:

«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ`նաև Կոնվենցիա) 13-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք, ում`սույն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները խախտվում են, ունի պետական մարմինների առջև իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կատարել են ի պաշտոնե գործող անձինք»:

Կոնվենցիայի թիվ 7 արձանագրության 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քրեական հանցագործություն կատարելու համար դատարանի կողմից դատապարտված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի, որ իր դատապարտումը կամ դատավճիռը վերանայվի վերադաս դատական ատյանի կողմից (...)»:

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 8-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի սահմանադրությամբ կամ օրենքով իրեն տրված հիմնական իրավունքները ոտնահարելու դեպքում իրավասու ազգային դատարանների միջոցով արդյունավետ վերականգնելու այդ իրավունքները»:

Դատական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների և դատարանի մատչելիության սահմանադրական իրավունքի վերաբերյալ ՀՀ սահմանադրական դատարանը ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները`

- դատարան դիմելիս անձը չպետք է ծանրաբեռնվի ավելորդ ձևական պահանջներով,

- անձի հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները`որպես բարձրագույն արժեք, դատարանների կողմից ենթակա են անվերապահ պաշտպանության կոնկրետ գործի ինչպես ըստ էության քննության, այնպես էլ հնարավոր հետագա վերաքննության շրջանակներում,

- դատական բողոքարկումը` որպես դատական պաշտպանության եղանակ, պետք է արդյունավետ միջոց ծառայի` վերականգնելու անձի խախտված իրավունքներն ու ազատությունները`պահպանելով արդարադատության իրականացման սահմանադրական սկզբունքները,

- դատական բողոքարկման ինստիտուտը, առանց բացառության, պետք է միջոց հանդիսանա հավասարության պայմաններում, օբյեկտիվ, բազմակողմանի, արդար և հրապարակային դատաքննության արդյունքում, ողջամիտ ժամկետներում բացահայտելու և շտկելու դատական բոլոր այն սխալները, որոնք թույլ են տրվել ինչպես նյութական, այնպես էլ դատավարական իրավունքի նորմերի խախտման արդյունքում, հետևաբար հանգեցրել են դատական գործի սխալ լուծմանը,

- դատավարական որևէ առանձնահատկություն կամ ընթացակարգ չի կարող խոչընդոտել կամ կանխել դատարան դիմելու իրավունքի արդյունավետ իրացման հնարավորությունը, իմաստազրկել ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված դատական պաշտպանության իրավունքը կամ դրա իրացման արգելք հանդիսանալ,

- ընթացակարգային որևէ առանձնահատկություն չի կարող մեկնաբանվել որպես ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված` դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում,

- դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է ունենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,

- նախապայմանների խստացումը չպետք է տեղի ունենա անհամաչափ` անձանց համար ստեղծելով իրավունքների պաշտպանության խոչընդոտներ: Բացի դրանից, վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքները վարույթ ընդունելու հարցում դատարանները պետք է ունենան ոչ թե հայեցողական անսահմանափակ ազատություն, այլ` օրենսդրորեն նախատեսված, հստակ, և անձանց համար միակերպ ընկալելի հիմքերով, բողոքը վարույթ ընդունելու կամ մերժելու իրավունք և պարտականություն (տե'ս ՀՀ սահմանադրական դատարանի`2007 թվականի ապրիլի 9-ի թիվ ՍԴՈ-690, 2011 թվականի փետրվարի 8-ի թիվ ՍԴՈ-936, 2015 թվականի մարտի 3-ի թիվ ՍԴՈ-1192 և 2016 թվականի մարտի 10-ի թիվ ՍԴՈ-1257 որոշումները):

15.1. Դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Դատարանի մատչելիության իրավունքը պետք է լինի իրական և ոչ թե պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձն իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչյուր դեպքում` ողջամիտ սահմանափակումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելու, իր խախտված իրավունքները և ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման հնարավոր սահմանափակումները չպետք է ձևական բնույթ կրեն, որպեսզի շահագրգիռ անձը հավասար պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունքի իրացման հնարավորություն ունենա: Հակառակ դեպքում կխախտվեն անձի` դատարանի մատչելիության և արդար դատաքննության իրավունքները» (տե'ս Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ՇԴ2/0007/15/12 որոշման 16-րդ կետը):

Հիրշհորն ընդդեմ Ռումինիայի գործով վճռում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է, որ դատարան դիմելու իրավունքը բացարձակ չէ և կարող է որոշակի սահմանափակումների ենթարկվել. դրանք թույլատրված են այն կանխադրույթի հիման վրա, որ դատարան դիմելու իրավունքն իր բնույթով պահանջում է պետության կողմից սահմանված կարգավորման առկայություն: Այս առումով պետություններն ունեն հայեցողության որոշակի սահման, թեև Կոնվենցիայի պահանջների պահպանման կապակցությամբ վերջնական որոշումը կայացնում է Եվրոպական դատարանը: Անհրաժեշտ է հիմնավորել, որ կիրառված սահմանափակումները դատարան դիմելու`անձի իրավունքն այն աստիճան չեն սահմանափակում կամ նվազեցնում, որ դրա արդյունքում խաթարվի իրավունքի բուն էությունը: Բացի դրանից, սահմանափակումը չի համապատասխանի Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասին, եթե այն օրինական նպատակ չհետապնդի, և առկա չլինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն գործադրված միջոցի և հետապնդված նպատակի միջև (տե'ս Hirschhorn v. Romania գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29294/02, կետ 50):

16. ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդվածի համաձայն` «Հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է պիտանի և անհրաժեշտ լինեն Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար: Սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է համարժեք լինեն սահմանափակվող հիմնական իրավունքի և ազատության նշանակությանը»:

Մեջբերված սահմանադրական նորմը նախատեսում է իրավունքների պաշտպանության համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համաչափության սկզբունքը, որի իմաստով` Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի միջոցներ, որոնք պիտանի և անհրաժեշտ են այդ նպատակին հասնելու համար: Մասնավորապես` հետապնդվող նպատակին հասնելու համար օգտագործվող միջոցը պիտանի է, եթե այն առնվազն կարող է նպաստել այդ նպատակին հասնելուն, իսկ հիմնական իրավունքին միջամտել անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ հետապնդվող նպատակին անհնար է հասնել մեկ այլ, սակայն նույնչափ արդյունավետ ճանապարհով, որն ավելի քիչ կսահմանափակի հիմնական իրավունքով պաշտպանված իրավական բարիքը: Բացի այդ, միջամտությունը պետք է համարժեք կամ չափավոր լինի, այսինքն` միջամտության սաստկությունը չպետք է անհամարժեք լինի սահմանափակվող հիմնական իրավունքի նշանակությանը և կշռին:

Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անձի` դատարանի մատչելիության և դատական պաշտպանության կարևորագույն իրավունքների սահմանափակման համար ընտրված միջոցը պետք է իրավաչափ նպատակ հետապնդի և չպետք է անհամարժեք լինի նշված իրավունքի բուն էությանն ու նշանակությանը: Այլ կերպ` դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պահպանել կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև արդարացի հավասարակշռություն` բացառելով անհամաչափ խիստ միջոցներով հետապնդվող նպատակին հասնելու հնարավորությունը:

17. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ

- Առաջին ատյանի դատարանի`2017 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճռով Է.Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել ազատազրկման`2 տարի 6 ամիս ժամկետով (տե'ս սույն որոշման 2-րդ կետը),

- նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել փաստաբան Լ.Բալյանը (տե;ս սույն որոշման 3-րդ կետը),

- Վերաքննիչ դատարանը 2017 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ Լ.Բալյանի վերաքննիչ բողոքը թողել է առանց քննության` նշելով, որ բողոք է բերել այն անձը, ով չուներ այդ իրավունքը, քանի որ Լ.Բալյանը վերաքննիչ բողոքին կից չի ներկայացրել իր` որպես Է.Գրիգորյանի պաշտպանի իրավավիճակը հաստատող` ամբաստանյալի ստորագրությամբ վավերացված փաստաթղթային հաստատումը կամ վերջինիս որևէ ազգականի կողմից նրա շահերի պաշտպանությունն իրականացնելու համար իրեն արված հրավերի վերաբերյալ համապատասխան փաստաթուղթը (տե'ս սույն որոշման 7-րդ կետը),

- Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել նաև ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը`միաժամանակ միջնորդելով հարգելի ճանաչել վերաքննիչ բողոք բերելու`բաց թողնված ժամկետը: Վերաքննիչ բողոքին կից ամբաստանյալը ներկայացրել է 2017 թվականի հուլիսի 27-ով թվագրված` Հ.Գրիգորյանի կողմից անհատ ձեռնարկատեր Լ.Բալյանին փաստաբանական ծառայության դիմաց վճարման բանկային անդորրագիրը, Է.Գրիգորյանի և Հ.Գրիգորյանի անունից փաստաբան Լ.Բալյանին ուղղված դիմումները, Հ.Գրիգորյանի և Լ.Բալյանի միջև 2017 թվականի հուլիսի 18-ին կնքված պայմանագիրը, Լ.Բալյանի փաստաբանական արտոնագրի պատճենը` վերջինիս և Է.Գրիգորյանի ստորագրություններով (տե'ս սույն որոշման 8-8.1-րդ կետերը),

- Վերաքննիչ դատարանը 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը թողել է առանց քննության` ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ (տե'ս սույն որոշման 3.1-րդ և 9-րդ կետերը),

- 2017 թվականի օգոստոսի 28-ին ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը միջնորդություն է ներակայացրել Առաջին ատյանի դատարան`խնդրելով հարգելի համարել և վերականգնել նույն դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը, որն Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ի որոշմամբ մերժվել է (տե'ս սույն որոշման 4-րդ և 10-րդ կետերը),

- Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանը: Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշմամբ Է.Գրիգորյանի բողոքը մերժվել է (տե'ս սույն որոշման 5-րդ և 11-րդ կետերը):

18. Վերոշարադրյալ փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 15-16-րդ կետերում շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո`Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքարկման բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու վերաբերյալ ներկայացված միջնորդությունը Վերաքննիչ դատարանի կողմից մերժելու և ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու, ինչպես նաև Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժելու պայմաններում վերջինս զրկվել է իր իրավունքների և ազատությունների ենթադրյալ խախտումները վիճարկելու հնարավորությունից, դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման սահմանափակումները ձևական բնույթ են կրել, ինչի արդյունքում անձի իրավունքների սահամանափակման և հետապնդվող նպատակի միջև արդարացի հավասարակշռությունը չի ապահովվել:

Այսպես` Վերաքննիչ դատարանը, ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի` բողոքարկման համար բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու միջնորդությունը մերժելով և ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշմամբ առանց քննության թողնելով, ինչպես նաև Առաջին ատյանի դատարանի`2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ի որոշման դեմ բերված բողոքը 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշմամբ մերժելով, որևէ գնահատականի չի արժանացրել Է.Գրիգորյանի` վերաքննիչ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի ճանաչելու մասին միջնորդությամբ ներկայացված պատճառաբանությունները` կապված անհրաժեշտ փաստաթղթերն ավելի ուշ ներկայացնելու մտադրության հետ, ինչպես նաև չի գնահատել ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի կողմից վերաքննիչ բողոքին կցված համապատասխան փաստաթղթերը (տե'ս սույն որոշման 7-րդ և 8.1-րդ կետերը): Մինչդեռ Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ վերոնշյալ փաստաթղթերի վերլուծությունը հիմք է տալիս եզրահանգելու, որ Է.Գրիգորյանի միջնորդությունը հիմնավոր է, իսկ հակառակի մասին Վերաքննիչ դատարանի պնդումները` ոչ իրավաչափ:

19. Հաշվի առնելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Է.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի և նույն անձի վերաքննիչ բողոքը մերժելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշումները օրինական և հիմնավորված չեն:

Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ են տրվել ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ, 63-րդ, 69-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են, քանի որ ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հետևաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ, 406-րդ և 419-րդ հոդվածների համաձայն, հիմք են Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտերը բեկանելու և գործը նույն դատարան` նոր քննության ուղարկելու համար:

 Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործի նոր քննության ընթացքում Վերաքննիչ դատարանը պետք է պատշաճ քննարկման առարկա դարձնի վերաքննիչ բողոքների հիմքերն ու հիմնավորումները և դրա արդյունքում կայացնի համապատասխան որոշում:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով`Վճռաբեկ դատարանը

 

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

 

1. Վճռաբեկ բողոքները բավարարել: Ամբաստանյալ Էդգար Հարությունի Գրիգորյանի բողոքների վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի և հոկտեմբերի 3-ի որոշումները բեկանել ու գործն ուղարկել նույն դատարան`նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:

 

Նախագահող`

Ս. Ավետիսյան

Դատավորներ`

Հ. Ասատրյան

Ե. Դանիելյան

Լ. Թադևոսյան
Ա. Պողոսյան
Ս. Օհանյան