Համարը 
N 100
Տեսակը 
Հիմնական
Տիպը 
Որոշում
Կարգավիճակը 
Գործում է
Սկզբնաղբյուրը 
ՀՀԳՏ 2006.07.03/17(226)
Ընդունման վայրը 
Երևան
Ընդունող մարմինը 
Դատարանների նախագահների խորհուրդ
Ընդունման ամսաթիվը 
13.06.2006
Ստորագրող մարմինը 
Դատարանների նախագահների խորհրդի նախագահ
Ստորագրման ամսաթիվը 
13.06.2006
Վավերացնող մարմինը 
Վավերացման ամսաթիվը 
Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 
13.07.2006
Ուժը կորցնելու ամսաթիվը 


ՀՀ ԴԱՏԱՐԱՆՆԵՐԻ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐԻ ԽՈՐՀՐԴԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՅՑԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ՊՐԱԿՏԻԿԱՅԻ ՄԱՍԻՆ

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԴԱՏԱՐԱՆՆԵՐԻ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

N 100

ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՅՑԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ՊՐԱԿՏԻԿԱՅԻ ՄԱՍԻՆ

Հայաստանի Հանրապետության դատարանների նախագահների խորհուրդը, ուսումնասիրելով քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության և լուծման ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթների կիրառման դատական պրակտիկան, արձանագրում է, որ ՀՀ դատարանները հիմնականում ճիշտ են կիրառում օրենսգրքով սահմանված դրույթները:

Այնուհանդերձ, դատական պրակտիկայում հանդիպում են դեպքեր, երբ քրեական գործերի քննության ժամանակ քաղաքացիական հայցերը քննվում և լուծվում են օրենսդրության նորմերի խախտմամբ: Հաճախ քրեական գործերի քննության ընթացքում ներկայացված հայցադիմումները չեն համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում նշված պահանջներին: Լինում են նաև դեպքեր, երբ դատարանները լուծում են քաղաքացիական հայցը հայցադիմումի բացակայության պայմաններում: Առանձին դեպքերում դատարանները քննում են նաև հանցագործության հետ անմիջականորեն չկապված քաղաքացիական հայցեր: Որոշ դեպքերում որպես քաղաքացիական պատասխանողներ են ներգրավվում մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի կարգավիճակ չունեցող այնպիսի անձինք, որոնք օրենքով որևէ գույքային պատասխանատվություն մեղադրյալի գործողությունների համար չեն կրում: Դատական պրակտիկայում հանդիպում են նաև դեպքեր, երբ քաղաքացիական հայցվոր կամ քաղաքացիական պատասխանող չճանաչելով, քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը որոշում է կայացնում որևէ անձի` քաղաքացիական հայցվորի կամ քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչ ճանաչելու մասին:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է նույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով: Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն այդ օրենսգրքով:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` տուժող է ճանաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով արգելված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով արգելված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար: Իսկ նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն հայցադիմումում նշվում է, թե որ քրեական գործով, ով, ում, ինչի հիման վրա և ինչ չափով է հարուցում քաղաքացիական հայց: Հայցադիմումը պետք է բովանդակի խնդրանք` վնասի հատուցման համար ենթակա կոնկրետ դրամական գումարի և գույքի բռնագանձման մասին:

Վերը նշված նորմերից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում` քրեական գործի քննության հետ միասին կարող է հարուցվել և լուծվել միայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցման հետ կապված քաղաքացիական հայցը: Ընդ որում, քաղաքացիական հայցը կարող է հարուցվել միայն կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով արգելված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար: Այդպիսի անձինք են հանդիսանում, օրինակ` ծնողները, որդեգրողները, խնամակալները, շրջապատի համար առավել վտանգի աղբյուրի հետ կապված գործունեություն իրականացնող անձինք, որոնք օրենքի ուժով պատասխանատու են մեղադրյալի գործողությունների համար և այլն:

Քաղաքացիական հայցվորի կողմից ներկայացված հայցադիմումը պետք է համապատասխանի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին: Նշված պահանջներին հայցադիմումի չհամապատասխանելու դեպքում քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է հրաժարվի հայցադիմումն ընդունելուց:

ՀՀ քրեական դատավարության 78-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քաղաքացիական հայցվորի, քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչներ են հանդիսանում այն անձինք, որոնք դատավարության նշված մասնակիցների կողմից լիազորված են քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացնելու նրանց օրինական շահերը: Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ քրեական դատավարությունում որպես քաղաքացիական հայցվորի, քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչներ կարող են մասնակցել փաստաբանները և դատավարության համապատասխան մասնակցի կողմից տրված լիազորագիր ունեցող այլ անձինք: Քրեական գործով վարույթին որպես քաղաքացիական հայցվոր կամ քաղաքացիական պատասխանող մասնակցող իրավաբանական անձի ներկայացուցիչ հանդես է գալիս համապատասխան իրավաբանական անձի ղեկավարը` վկայական ներկայացնելու դեպքում:

ՀՀ քրեական դատավարության 79-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քաղաքացիական հայցվորի, քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչը քրեական գործով վարույթի ընթացքում իրականացնում է նրանց իրավունքները, բացառությամբ վերջիններիս անձի անբաժանելի իրավունքների:

Քրեական դատավարությունում ներկայացուցչություն է համարվում օրենքով սահմանված այն գործունեությունը, երբ մեկ անձը` ներկայացուցիչը, հանդես է գալիս մեկ այլ անձի` ներկայացվողի շահերի պաշտպանությամբ:

Նշված հոդվածների պահանջների վերլուծությունից հետևում է, որ քաղաքացիական հայցվորի և քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչներ կարող են ճանաչվել և ընդգրկվել քրեական գործով վարույթին միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ և 74-րդ հոդվածների 2-րդ մասերի կարգով որևէ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձի` համապատասխանաբար քաղաքացիական հայցվոր կամ քաղաքացիական պատասխանող ճանաչելուց հետո:

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի «դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»:

Այս նորմը կիրառելի է նաև արդարացման դատավճիռ կայացնելիս կամ արդարացման հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելիս, կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս:

Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության միասնական դատական պրակտիկա ձևավորելու նպատակով, ղեկավարվելով «Դատարանակազմության մասին» ՀՀ օրենքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով՝ Հայաստանի Հանրապետության դատարանների նախագահների խորհուրդը որոշում է.

1. Քրեական դատավարությունում քրեական գործի հետ միասին դատարանը կարող է քննության առնել միայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցմանը վերաբերող քաղաքացիական հայցը:

2. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը կարող է քննության առնվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին համապատասխան ներկայացված հայցադիմումի առկայության դեպքում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ դեպքերի:

3. Քաղաքացիական հայցը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին չհամապատասխանելու դեպքում, դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն, կայացնում է որոշում հայցադիմումն ընդունելուց հրաժարվելու մասին:

4. Քրեական գործով վարույթի ընթացքում քաղաքացիական հայցվոր և քաղաքացիական պատասխանող կարող են ճանաչվել միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ, 74-րդ և 158-րդ հոդվածներում նշված անձինք:

5. Քաղաքացիական հայցվորի և քաղաքացիական պատասխանողի ներկայացուցիչներ կարող են ի հայտ գալ միայն համապատասխանաբար քաղաքացիական հայցվոր և քաղաքացիական պատասխանող ճանաչվելուց հետո:

6. Քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված բոլոր այն քաղաքացիական հայցերը, որոնք չեն համապատասխանում սույն որոշման 1-ին կետի պահանջներին, պետք է թողնվեն առանց քննության, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հիմքով` դրանք հետագայում քաղաքացիական դատավարության կարգով ներկայացնելու իրավունքի պարզաբանմամբ:

7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով և նույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերով արդարացման դատավճիռ կայացնելիս կամ քրեական գործի վարույթը կարճելիս, կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս հարուցված քաղաքացիական հայցը մերժվում է, իսկ 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով նախատեսված հիմքերով դատական ակտ կայացնելիս՝ քաղաքացիական հայցը թողնվում է առանց քննության:

 

ՀՀ դատարանների
նախագահների
խորհրդի նախագահ՝
Հ. Մանուկյան

 

13 հունիսի 2006 թ.
ք. Երևան