Համարը 
Տեսակը 
Հիմնական
Տիպը 
Որոշում
Կարգավիճակը 
Գործում է
Սկզբնաղբյուրը 
ՀՀՊՏ 2014.06.25/32(1045).1 Հոդ.511.9
Ընդունման վայրը 
Երևան
Ընդունող մարմինը 
Վճռաբեկ դատարան
Ընդունման ամսաթիվը 
08.05.2014
Ստորագրող մարմինը 
Նախագահող
Ստորագրման ամսաթիվը 
08.05.2014
Վավերացնող մարմինը 
Վավերացման ամսաթիվը 
Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 
08.05.2014
Ուժը կորցնելու ամսաթիվը 


ՀՀ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԳՈՐԾ ԹԻՎ ԵԱՔԴ/0704/02/11 ՄԱՍԻՆ

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական

դատարանի որոշում 

Քաղաքացիական գործ թիվ ԵԱՔԴ/0704/02/11

Քաղաքացիական գործ թիվ ԵԱՔԴ/0704/02/11

2014 թ.

Նախագահող դատավոր`  Ս. Միքայելյան

Դատավորներ`   

Ն. Տավարացյան

 

Տ. Նազարյան

 

 

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

 

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

 

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատը
(այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)

 

նախագահությամբ

Ե. Խունդկարյանի

 

մասնակցությամբ դատավորներ

Է. Հայրիյանի

   

Վ. ԱԲԵԼՅԱՆԻ

Ս. Անտոնյանի

Վ. Ավանեսյանի

   

Ա. Բարսեղյանի

 

 

Մ. Դրմեյանի

Գ. Հակոբյանի

   

Տ. Պետրոսյանի

   

Ե. Սողոմոնյանի

2014 թվականի մայիսի 08-ին

դռնբաց դատական նիստում, քննելով Երվանդ Գրիգորյանի վճռաբեկ բողոքը ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի 19.09.2013 թվականի որոշման դեմ` ըստ Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի հայցի ընդդեմ Աշոտ Հարությունյանի, Գարիկ Խաչատրյանի և Երվանդ Գրիգորյանի` գումարի բռնագանձման պահանջի մասին,

 

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

 

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը

Դիմելով դատարան` Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադը պահանջել է Աշոտ Հարությունյանից, Երվանդ Գրիգորյանից և Գարիկ Խաչատրյանից համապարտության կարգով բռնագանձել 10.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ պարտքը և 30.000 ՀՀ դրամ վճարված պետական տուրքը:

Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 27.12.2011 թվականի վճռով վճռվել է. «Աշոտ Հարությունյանից և Երվանդ Գրիգորյանից համապարտության կարգով հօգուտ Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի բռնագանձել 10.000 (տաս հազար) ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ` որպես փոխառությամբ տրված գումար, ինչպես նաև 30.000 (երեսուն հազար) ՀՀ դրամ` որպես հայցվորի կողմից նախապես վճարված պետական տուրքի գումար: Հայցը` Գարիկ Խաչատրյանի մասով, մերժել»։

ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի 22.06.2012 թվականի որոշմամբ Երվանդ Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակիորեն` Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 27.12.2011 թվականի վճիռը բեկանվել է, և գործն ուղարկվել է նույն դատարան` նոր քննության։

Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի (դատավոր` Ռ. Բունիաթյան) (այսուհետ` Դատարան) 02.05.2013 թվականի վճռով հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` վճռվել է. «Երվանդ Գրիգորյանից հօգուտ Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի բռնագանձել 10.000 (տաս հազար) ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ: Հայցը` Աշոտ Հարությունյանի և Գարիկ Խաչատրյանի մասով, մերժել: Երվանդ Գրիգորյանից հօգուտ Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի բռնագանձել 30.000 (երեսուն հազար) դրամ` որպես նախապես մասնակի վճարված պետական տուրքի գումար»։

Երվանդ Գրիգորյանը վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Դատարանի 02.05.2013 թվականի վճռի` Երվանդ Գրիգորյանից հօգուտ Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի գումար բռնագանձելու մասի դեմ:

ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) 19.09.2013 թվականի որոշմամբ Երվանդ Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, և Դատարանի 02.05.2013 թվականի վճիռը թողնվել է օրինական ուժի մեջ։

Սույն գործով վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Երվանդ Գրիգորյանը։

Վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

 

2. Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը

Սույն վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

Վերաքննիչ դատարանը խախտել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 406-րդ, 424-րդ, 877-րդ, 878-րդ, 880-րդ հոդվածները, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ, 54-րդ հոդվածները։

Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանել է հետևյալ փաստարկներով.

Վերաքննիչ դատարանը բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ չի գնահատել գործում առկա ապացույցները, մասնավորապես` Երվանդ Գրիգորյանի ստացականի պատճենը, որով վերջինս պարտավորվել է Աշոտ Հարությունյանի կողմից 28.11.2010 թվականին Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադից վերցրած 10.000 ԱՄՆ դոլարը կամ ապրանքը մինչև 04.03.2011 թվականը վերադարձնել: Երվանդ Գրիգորյանի կողմից տրված ստացականը ստորագրվել է նաև գործընկերներ Աշոտ Հարությունյանի, Գարիկ Խաչատրյանի, Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի և «Ա. Խաչատրյանի և Հասեյն Մուրադի» կողմից:

Վերաքննիչ դատարանն անտեսել է այն հանգամանքը, որ նշված ստացականի բնօրինակը չի ներկայացվել այն պատռված լինելու պատճառաբանությամբ, ինչը Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի հանդեպ Երվանդ Գրիգորյանի ունեցած պարտավորության դադարման հիմք է:

 

Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը պահանջել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 19.09.2013 թվականի որոշումը և փոփոխել այն` հայցը մերժել կամ գործն ուղարկել ստորադաս դատարան` նոր քննության։

 

3. Վճռաբեկ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեն հետևյալ փաստերը`

1) Աշոտ Հարությունյանի կողմից 13.09.2011 թվականին դատարան ներկայացված պատասխանին կից առանց թվագրման «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի պատճենի համաձայն` «Ես` Երվանդ Գրիգորյանս, պարտավորվում եմ Աշոտ Հարությունյանի կողմից նոյեմբերի 28-ին 2010 թվականի Քյասիմ Աբդուլա Նաջաբից վերցրած 10.000$ կամ ապրանքը մինչև 2011 թվականի մարտի 04-ը կվերադարձնենք», այն ստորագրված է Ե. Գրիգորյանի, ներկաներ Ա. Հարությունյանի, Ա. Խաչատրյանի, Գ. Խաչատրյանի, Ք.Ա. Նաջաբի և Հուսեյն Մարադի կողմից (հատոր 1-ին, գ.թ. 51).

2) 23.04.2012 թվականին Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված դիմումով Երվանդ Գրիգորյանի ներկայացուցիչը հայտնել է, որ «գործում առկա ստացականի (որը հիմք է հանդիսացել Ե. Գրիգորյանից գումար բռնագանձելու համար) բնօրինակը մինչև գործով իմ ներգրավվելը դատարանին չի ներկայացվել և պատճենի հետ չի համեմատվել», «այդ ստացականի բնօրինակն ընդհանրապես գոյություն չունի, քանի որ այն հայցվորի կողմից պատռվել է` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հայցվորը Ե. Գրիգորյանից որևէ պահանջ չի ունեցել», «սույն գործի արդարացի և օրինական լուծման համար ստացականի բնօրինակի առկայություն ունենալու կամ չունենալու հարցն ամենաառանցքային հարցն է» (հատոր 2-րդ, գ.թ. 48).

3) 26.03.2013 թվականին Դատարանին հասցեագրված հայցադիմումի պատասխանով Երվանդ Գրիգորյանի ներկայացուցիչը հայտնել է, որ «Ինչ վերաբերում է գործով որպես ապացույց ներկայացված ստացականի պատճենին, որը գրվել և ստորագրվել է Երվանդ Գրիգորյանի կողմից, ինչպես նաև Ա. Հարությունյանի, Ա. Խաչատրյանի, Գ. Խաչատրյանի, Ք.Ա. Նաջաբի և Հուսեյն Մարադի կողմից, ապա այն չի կարող դիտվել որպես թույլատրելի ապացույց ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն», «բնօրինակն այդպես էլ չի ներկայացվել, դեռ ավելին, բնօրինակի վրա պարսկերեն լեզվով ինչ որ գրառումներ են արվել, այստեղից հետևում է, որ բնօրինակը գտնվել է հայցվորի մոտ», «քանի որ հայցվորը Երվանդ Գրիգորյանից որևէ պահանջ չի ունեցել, պատռել է բնօրինակը» (հատոր 3-րդ, գ.թ. 86-87).

4) Առանց թվագրման «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի պատճենի բնօրինակը սույն գործի քննության ընթացքում չի ներկայացվել և չի հետազոտվել, ավելին, Երվանդ Գրիգորյանը չի վիճարկել այն իր կողմից կազմված, ստորագրված լինելու փաստը կամ դրա բովանդակությունը, սակայն վկայակոչել է ստացականի բնօրինակը հայցվորի մոտ գտնվելու և պարտավորությունն իր իսկ կողմից կատարված լինելու հիմքով այն վերջինիս կողմից ոչնչացնելու (պատռելու) փաստերը (հիմք` դատական նիստերի արձանագրությունների կրիչները)։

 

4. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքարկված դատական ակտը վճռաբեկ վերանայման ենթարկելը բխում է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման գործառույթից և գտնում, որ սույն գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կարևոր նշանակություն ունեն նմանատիպ գործերով միասնական դատական պրակտիկա ձևավորելու համար։

Սույն բողոքի քննության շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ`

- կատարման հիմքով պարտավորության դադարման փաստն ապացուցելու առանձնահատկություններին.

- փաստաթղթի բնօրինակը` որպես գրավոր ապացույց, դատարան ներկայացնելու պարտադիր հիմքերին:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 345-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` պարտավորության ուժով մի անձը (պարտապանը) պարտավոր է մեկ այլ անձի (պարտատիրոջ) օգտին կատարել որոշակի գործողություն. այն է` վճարել դրամ, հանձնել գույք, կատարել աշխատանք, մատուցել ծառայություն և այլն, կամ ձեռնպահ մնալ որոշակի գործողություն կատարելուց, իսկ պարտատերն իրավունք ունի պարտապանից պահանջել կատարելու իր պարտականությունը: Նույն հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` պարտավորությունները ծագում են պայմանագրից, վնաս պատճառելու հետևանքով և նույն օրենսգրքում նշված այլ հիմքերից:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն` պարտավորությունները պետք է կատարվեն պատշաճ` պարտավորության պայմաններին, օրենքին և այլ իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան, իսկ նման պայմանների ու պահանջների բացակայության դեպքում` գործարար շրջանառության սովորույթներին կամ սովորաբար ներկայացվող այլ պահանջներին համապատասխան:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 424-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` պատշաճ կատարումը դադարեցնում է պարտավորությունը:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 424-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` պարտատերը, ընդունելով կատարումը, պարտավոր է պարտապանի պահանջով նրան ստացական տալ` կատարումը լրիվ կամ համապատասխան մասով ստանալու մասին: Եթե պարտապանն ի հավաստումն պարտավորության պարտքային փաստաթուղթ է տվել պարտատիրոջը, ապա պարտատերը, ընդունելով կատարումը, պետք է վերադարձնի այդ փաստաթուղթը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` այդ մասին նշի իր տված ստացականում: Ստացականը կարող է փոխարինվել վերադարձվող պարտքային փաստաթղթի վրա արվող մակագրությամբ: Պարտքային փաստաթուղթը պարտապանի մոտ գտնվելը հավաստում է պարտավորության դադարումը, քանի դեռ այլ բան չի ապացուցվել:

Վճռաբեկ դատարանը նախկինում կայացրած որոշմամբ անդրադարձել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 424-րդ հոդվածի 2-րդ կետի վերլուծությանը` դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ օրենսդիրը պարտատիրոջ վրա պարտականություն է դրել պարտքի կատարումն ընդունելիս պարտապանի պահանջով կատարումը լրիվ կամ համապատասխան մասով ստանալու մասին նրան ստացական տալ, իսկ պարտապանի կողմից պարտատիրոջն ի հավաստումն պարտավորության պարտքային փաստաթուղթ տրված լինելու դեպքում` պարտապանին վերադարձնել այդ փաստաթուղթը, դրա անհնարինության դեպքում` այդ մասին նշել իր տված ստացականում: Ստացականը կարող է փոխարինվել վերադարձվող պարտքային փաստաթղթի վրա արվող մակագրությամբ: Ընդ որում, այլ բան ապացուցված չլինելու դեպքում նշված փաստաթուղթը պարտապանի մոտ գտնվելը հավաստում է պարտավորության դադարումը (տե՛ս Ֆերդինանտ Առաքելյանն ընդդեմ Հարություն Պետրոսյանի թիվ ԵԿԴ/1587/02/10 քաղաքացիական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 28.06.2012 թվականի որոշումը)։

Վերոնշյալ դիրքորոշումից հետևում է, որ պարտավորության կատարման փաստն ապացուցված չլինելու պարագայում քանի դեռ պարտքային փաստաթղթի բնօրինակը գտնվում է պարտատիրոջ մոտ, գործում է պարտավորությունը կատարված չլինելու կանխավարկածը:

Այսպիսով, պայմանավորված այն հանգամանքով, թե պարտավորության որ կողմն է (պարտատերը կամ պարտապանը) դատարան ներկայացնում պարտքային փաստաթղթի բնօրինակը, այն մի դեպքում կարող է հաստատել պարտավորության առկայության, մեկ այլ դեպքում` պարտավորության դադարման փաստը:

Զարգացնելով նշված դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ պարտապանը որպես պարտավորության կատարման փաստը հաստատող ուղղակի ապացույց դատարան կարող է ներկայացնել`

- պարտքային փաստաթղթի բնօրինակը կամ

- պարտատիրոջ կողմից տրված ստացականը` կատարումն ընդունելու մասին մակագրությամբ:

Օրենսդիրը, սահմանելով պարտավորության դադարման փաստը հաստատող ուղղակի ապացույցների շրջանակը, միաժամանակ չի բացառել անուղղակի ապացույցներով նման փաստի հաստատման հնարավորությունը:

Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ և քննարկել այն դեպքերը, երբ պարտապանն անուղղակի ապացույցներով ևս, իսկ որոշ դեպքերում նաև` գործում ուղղակի ապացույցի բացակայությամբ կարող է հիմնավորել պարտավորության կատարման փաստը:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 424-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն` պարտատիրոջ կողմից ստացական տալուց, պարտքային փաստաթուղթը վերադարձնելուց կամ այն վերադարձնելու անհնարինության մասին ստացականում նշելուց հրաժարվելու դեպքերում, պարտապանն իրավունք ունի կասեցնել կատարումը:

Վկայակոչված հոդվածի վերլուծությունից հետևում է, որ որոշ դեպքերում պարտատերը, ընդունելով պատշաճ կատարումը, կարող է դրսևորել անբարեխիղճ վարքագիծ` հրաժարվելով վերադարձնել պարտքային փաստաթուղթը կամ այն վերադարձնելու անհնարինության մասին նշում կատարել ստացականում: Նման իրավիճակում առաջանում է պատշաճ կատարման փաստը գործնականում ապացուցելու հնարավորության խնդիր, որը հարկ է քննարկել անձի արդար դատաքննության իրավունքի համատեքստում: Արդար դատաքննության իրավունքը ենթադրում է դատավարության կողմերի իրավահավասարություն և մրցակցություն, ինչն էլ իր հերթին` ապացուցման գործընթացին մասնակցելու իրական երաշխիքների առկայություն և դրանց իրացման հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ պարտավորության կատարման փաստը միայն ուղղակի ապացույցներով հաստատելու պահանջը նմանատիպ իրավիճակներում պարտապանին կարող է զրկել իր առարկությունները հիմնավորող այլ ապացույցներ ներկայացնելու հնարավորությունից` սահմանափակելով մրցակցության և իրավահավասարության պայմաններում վերջինիս գործի արդար դատաքննության իրավունքը:

Վերոնշյալ դիրքորոշման համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ դատական պրակտիկայում, այդ թվում նաև սույն գործով արձանագրված այն դեպքերին, երբ պարտապանը վկայակոչում է պարտավորության կատարման փաստը, սակայն պարտքային փաստաթղթի բնօրինակը ներկայացնելու անհնարինությունը պատճառաբանում է այն պարտավորության կատարման հիմքով ոչնչացված լինելու հանգամանքով: Նման դեպքերում դատարանները պարտավոր են ապացուցման գործընթացը կազմակերպել և ապացուցման բեռը բաշխել` հավասարակշռելով կողմերի շահերը և ապացուցման գործընթացին մասնակցելու իրական հնարավորությունները: Մասնավորապես` քննարկվող դեպքում դատարանները պետք է պարտատիրոջը պարտավորեցնեն պարտավորության առկայության փաստը հիմնավորել բացառապես պարտքային փաստաթղթի բնօրինակով, իսկ դրա անհնարինության դեպքում կրել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 6-րդ կետով նախատեսված բացասական հետևանքները: Հետևաբար պարտքային փաստաթղթի բնօրինակի բացակայությունը, ելնելով գործի հանգամանքների առանձնահատկություններից, ևս կարող է վկայել պարտավորության դադարման փաստի մասին:

 

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` գրավոր փաստաթղթերը ներկայացվում են բնօրինակով կամ պատշաճ վավերացված պատճենի ձևով:

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 2-րդ կետի 2-րդ պարբերության համաձայն` փաստաթղթերի բնօրինակները ներկայացվում են այն դեպքում, եթե գործի հանգամանքները, օրենքներին կամ այլ իրավական ակտերին համապատասխան, կարող են հաստատվել միայն նման փաստաթղթով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` դատարանի պահանջով:

Ընդհանուր կանոնի համաձայն` գրավոր ապացույցները դատարան կարող են ներկայացվել կամ բնօրինակով, կամ պատշաճ վավերացված պատճենի ձևով: Միևնույն ժամանակ օրենսդիրը վերոնշյալ ընդհանուր կանոնից սահմանել է հետևյալ բացառությունները`

ա) փաստաթղթերի բնօրինակները պետք է ներկայացվեն բոլոր այն դեպքերում, երբ գործի հանգամանքները, օրենքներին կամ այլ իրավական ակտերին համապատասխան, կարող են հաստատվել միայն նման փաստաթղթերով,

բ) անհրաժեշտության դեպքում դատարանը կարող է պահանջել ներկայացնելու փաստաթղթերի բնօրինակները: Նման անհրաժեշտություն կարող է, մասնավորապես առաջանալ, երբ գործով ներկայացված միևնույն փաստաթղթի պատճենները տարբերվում են իրենց բովանդակությամբ, և դատարանը չի կարող պարզել գրավոր ապացույցի իրական բովանդակությունն առանց դրա բնօրինակը հետազոտելու: Այդպիսի անհրաժեշտություն կարող է ծագել նաև պատճենի անորակության, դրա իսկության մեջ համոզվելու անհրաժեշտության և այլ դեպքերում:

Սույն գործով Դատարանը Երվանդ Գրիգորյանի մասով հայցը բավարարելիս պատճառաբանել է, որ Երվանդ Գրիգորյանն իր կողմից տրված պարտավորագրով խախտել է Ղասեմ Աբդոլլահ Նեժադի հանդեպ ստանձնած պարտավորությունը, պատշաճ չի կատարել այն, մասնավորապես` մինչև 04.03.2011 թվականը Ղասեմ Աբդոլլահ Նեժադին չի վերադարձրել 10.000 ԱՄՆ դոլարը կամ Աշոտ Հարությունյանի և Ղասեմ Աբդոլլահ Նեժադի միջև կնքված պայմանագրի շրջանակներում նախատեսված գառները, հետևաբար 10.000 ԱՄՆ դոլարը Երվանդ Գրիգորյանից ենթակա է բռնագանձման հօգուտ Ղասեմ Աբդոլլահ Նեժադի: Միաժամանակ արձանագրելով, որ կողմերը չեն վիճարկում Երվանդ Գրիգորյանի կողմից գրված սույն քաղաքացիական գործում առկա ստացականի պատճենը, Դատարանն ինչպես հայցվորին, այնպես էլ պատասխանողին ազատել է ստացականի բնօրինակը ներկայացնելու պարտականությունից:

Վերաքննիչ դատարանը, Երվանդ Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը մերժելով և Դատարանի 02.05.2013 թվականի վճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ, պատճառաբանել է, որ տվյալ դեպքում Երվանդ Գրիգորյանը չի ներկայացրել որևէ թույլատրելի և վերաբերելի ապացույց, որով կհաստատվեր ստացականով ստանձնած պարտավորության կատարումը: Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 424-րդ հոդվածը, գտել է, որ պարտապանի կողմից պարտավորությունը պատշաճ կատարմամբ դադարելու փաստը կարող է հավաստվել գրավոր ապացույցով, ինչը քննարկվող պարագայում քաղաքացիական գործում բացակայում է:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործի փաստերի համաձայն` Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադը, հիմք ընդունելով Աշոտ Հարությունյանի կողմից 13.09.2011 թվականին ներկայացված պատասխանին կից առանց թվագրման Երվանդ Գրիգորյանի «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի պատճենը, պահանջել է Աշոտ Հարությունյանից, Երվանդ Գրիգորյանից և Գարիկ Խաչատրյանից համապարտության կարգով բռնագանձել 10.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ: Գործի քննության ընթացքում Երվանդ Գրիգորյանը պահանջել է հայցվորից ներկայացնել «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի բնօրինակը` պատճառաբանելով, որ այն այլևս գոյություն չունի, քանի որ հայցվորը, ընդունելով իր կողմից պարտավորության կատարումը, ոչնչացրել է այն, ինչը պարտավորության դադարման հիմք է:

Վերոնշյալ մեկնաբանությունների համատեքստում համադրելով և գնահատելով սույն գործի փաստերը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործով առկա է գրավոր ապացույցի, այն է` «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի բնօրինակը պահանջելու անհրաժեշտություն: Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ եզրահանգումը հիմնավորվում է հետևյալ փաստարկներով. հայցվորը, հայցի փաստական հիմքում դնելով պատասխանող Երվանդ Գրիգորյանի կողմից պարտավորության չկատարման փաստը, հիմնվելով «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի պատճենի վրա, դատարանից պահանջել է վերջինիցս բռնագանձել պարտքի գումարը: Պատասխանող Երվանդ Գրիգորյանը, պարտավորության կատարման հիմքով առարկելով հայցի դեմ, վկայակոչել է գործում ստացականի բնօրինակի բացակայության փաստը, որը հիմնավորում է վիճելի պարտավորության դադարումը: Այսինքն` պատասխանող Երվանդ Գրիգորյանը ըստ էության, վիճարկել է պարտավորության առկայությունը, որն ապացուցելու պարտականությունը կրում է հայցվորը: Վերջինս նշված փաստը կարող է ապացուցել` ներկայացնելով ստացականի բնօրինակը կամ հիմնավորելով դրա ներկայացման անհնարինությունը` այդ կերպ ժխտելով նաև կատարման հիմքով բնօրինակը ոչնչացված լինելու վերաբերյալ պատասխանողի փաստարկները: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ հանգամանքներն ուղղակիորեն վկայել են գրավոր ապացույցի բնօրինակը պահանջելու անհրաժեշտության մասին, որը, սակայն, անտեսվել է ստորադաս դատարանների կողմից:

Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ գրավոր ապացույցի բնօրինակի ներկայացման և դրա հետազոտման անհրաժեշտությունը սույն գործով պայմանավորված է այդ ապացույցի ներկայացված պատճենների արժանահավատությունը գնահատելու հանգամանքով: Մասնավորապես` սույն գործով ներկայացված «Ստացական» վերտառությամբ փաստաթղթի պատճենների հետազոտությունից ակնհայտ է, որ վերջիններս ունեն բովանդակային տարբերություններ: Մասնավորապես` պատճեններից մեկը բովանդակում է պարսկերեն նախադասություններ: Պատճենների միջև առկա հակասությունը գործի քննության ընթացքում բազմիցս վկայակոչվել է պատասխանող Երվանդ Գրիգորյանի կողմից, սակայն այս հանգամանքը ևս պատշաճ գնահատման չի արժանացել ստորադաս դատարանների կողմից:

Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանը գործի լրիվ, բազմակողմանի քննություն չի իրականացրել, ամբողջությամբ չի պարզել գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերի շրջանակը, ճիշտ չի բաշխել ապացուցման բեռը, գրավոր ապացույցի` «Ստացական» վերտառության փաստաթղթի բնօրինակը պահանջելու անհրաժեշտության պարագայում չի պահանջել այն, որպիսի պարագայում չէր կարող իրավաչափ հետևության հանգել պահանջի հիմնավորվածության վերաբերյալ:

 

Այսպիսով, սույն վճռաբեկ բողոքի հիմքի առկայությունը բավարար է` ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 227-րդ և 228-րդ հոդվածների ուժով Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու համար, ընդ որում, գործի նոր քննությունն անհրաժեշտ է իրականացնել այն ծավալով, որով Դատարանի վճիռը բողոքարկվել է Վերաքննիչ դատարանում, որպիսի հիմքով նաև Վճռաբեկ դատարանում, այն է` Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի հայցի ընդդեմ Երվանդ Գրիգորյանի` գումարի բռնագանձման պահանջի մասով:

 

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 240-2412-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

 

 

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

 

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել։ Բեկանել ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի 19.09.2013 թվականի որոշումը և գործն ըստ հայցի Ղասեմ Աբդոլահ Նեժադի ընդդեմ Երվանդ Գրիգորյանի` գումարի բռնագանձման պահանջի մասով ուղարկել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` նոր քննության։

2. Դատական ծախսերի բաշխման հարցին, այդ թվում` վճռաբեկ բողոքի համար սահմանված և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի 20.11.2013 թվականի որոշմամբ հետաձգված պետական տուրքի հարցին անդրադառնալ գործի նոր քննության ընթացքում։

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։

 

Նախագահող`

Ե. Խունդկարյան

Դատավորներ`

Է. Հայրիյան

 

Վ. ԱԲԵԼՅԱՆ

Ս. Անտոնյան
 

Վ. Ավանեսյան

Ա. Բարսեղյան

 

Մ. Դրմեյան

Գ. Հակոբյան

 

Տ. Պետրոսյան

 

Ե. Սողոմոնյան